İPUCU

Genel Kültür Örf adetlerımız vede toplumumuzun vede bızlerın bılmesı gereken konular

Seçenekler

Sözcük Hazinesi

cansın - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Özel Üye
Üyelik tarihi:
04/2008
Mesajlar:
9.044
Konular:
6189
Teşekkür (Etti):
648
Teşekkür (Aldı):
994
Ticaret:
(0) %
21-09-2008 00:00
#1
Sözcük Hazinesi
Adlar

Varlıkları tanıtmak,onları diğerlerinden ayırmamıza yardımcı olmak amacıyla kullanılan sözcüklere tür bakımından "ad"denir.Sözcükler,tür açısından ikiye ayrılır:

1)Adlar
2)Eylemler

Ad Soylu Sözcükler:Ad,zamir,sıfat,zarf,edat,bağlaç,ünlem.
Ad anlamlı sözcükler,bize nesneleri,duyumları,sezgileri,olguları tanıtırlar.Adlar somut ya da soyut olabilirler.Kitap, su, mutluluk, güzel vb.

Sözlük

Bir dilin bütün veya belli bir çağda kullanılmış kelime ve deyimlerini alfabe sırasına göre alarak tanımlarını,yapan,açıklayan ve başka dillerdeki karşılıklarını veren eser,lügat.

Argo

Bir sözcüğün dar sosyal gruplarca kullanılan mecaz anlamıdır."Temizlemek" sözcüğü "öldürmek,parasını almak" anlamında kullanılır.

Ses Yansıması

Doğadaki seslerden türetilmiş sözcüklerdir.
A)Nesnelerin seslerden türetilmiş sözcüklerdir:Tık,tak,pat,çat,küt,güm...

B)Hayvan sesleri:Me,hav,miyav,hır...

C)İnsan sesleri:Fış,hor...

Gün-Hafta-Ay Adları

GÜN,HAFTA ve AYLARIN ADLANDIRILIŞI:Haftanın günleri herkesçe "resmi" adları ile bilinmekle birlikte,bölgelere,kasabalara göre özel adlar taşıyan günler vardır.Örneğin,Denizli'nin Çal İlçesinde Perşembe günü Cuma akşamı,Pazar günü gireği, Çarşamba günü ışıklı olarak adlandırılmaktadır.Günlerin bu şekilde değişik isimler alması bölgede ticaret merkezi olarak Pazar kurulan yerlere göre olmaktadır.
Gün Adlarına Diğer Bir Örnek ( Uşak- Dişkaya Köyü ):

Pazar:Girey

Pazartesi:Gula Bazarı

Salı:Gula Bazar Ertesi

Çarşamba:Eşme Bazarı

Perşembe:Cumaşamı

Cuma:Cuma

Cumartesi:Cumartesi

Yaşamlarını çiftçilik ve hayvancılık ile sürdüren toplulukların takvimleri mevsimlerin ve her mevsimin içindeki bölümlenmelerin yıl içinde, her defasında aynı hava şartlarına rastladığı bir düzende olacaktır;nitekim bu çevrelerin halk takvimleri güneş takviminden pek farklı değildir;aynı ilkeye dayanır. Ancak ayların adlarında ve bölümlerinde,türlü etkenlerden gelme çeşitlenmeler görülür.Örneğin Denizli'nin Çal İlçesi'nde her mevsim iki aydan oluşmak koşuluyla yıl sekiz aya bölünmektedir.

Bahar

Mart (22 Mart - 5 Mayıs) / Hıdırellez (5 Mayıs - 21 Haziran)

Yaz

Gündönümü (22 Haziran - 13 Ağustos) / Ağustos (14 Ağustos - 21 Eylül)

Güz

Güz (22 Eylül - 5 Kasım) / Kasım (6 Kasım - 21 Aralık)

Kış

Zemheri (22 Aralık - 31 Ocak) / Karakış (1 Şubat - 21 Mart)
Giresun'da ayların daha farklı adlandırıldığını görüyoruz:Zemheri (Ocak),Gücük (Şubat),Mart (Mart),Abrul (Nisan),Mayıs (Mayıs),Kiraz (Haziran),Orak (Temmuz),Ağustos (Ağustos),Haç Ayı (Eylül),Avara (Ekim),Koç Ayı (Kasım),Karakış (Aralık).

Halk takvimlerinin çoğunda kış aylarından birini, ya da birinin bir bölümünü gösteren Karakış deyimindeki kara sıfatı olumsuzluk anlamı yüklenmiştir. Bu dönem köylünün iş göremediği ve en çok sıkıntılı günlerini anlatan dönemdir. Avara olarak anlatılan dönem ekim işlerinin bitip çiftçinin boş kaldığı zamandır.

Birçok yöre takviminde şubat öteki aylara oranla kısalığı bakımından Gücük olarak adlandırılmıştır.Ekim, hayvancılık, meyvecilik işlerinin yapıldığı zamanlara göre takvimlerin deyimleri oluşmuştur:Koç Ayı (Koç Katımının yapıldığı ay),Orakayı Kiraz ayı gibi.

Anadolu takvimlerinde koç katımını gösteren dönemlerden başka döl dökümü,kuzu ayı (Kars'ta Mart için) döl başı deyimleriyle de belirli mevsim bölünmeleri gösterilmiştir.Bu dönemlerin resmi takvimde aynı aylara veya dönemlere rastlaması düşünülemez.

Yılın mevsimlere bölünmesindeki en yaygın kural: yılı kasım ve hıdırellez olarak ikiye bölmektedir. Kasım, resmi takvim takvimindeki Kasım ayı başında başlar 6 Mayıs'a kadar sürer,Hıdırellez ise 6 Mayıs'ta başlayıp Kasım'a kadar sürer.

Anadolu'nun doğu bölgeleriyle, öteki bölgelerde özellikle Alevi topluluklar arasında nevruz (22 Mart, eski Martın dokuzu) yılbaşı sayılır.Bu tarih, ilkbaharın başlangıcı olarak bir çok kültürde yılbaşı sayılmıştır.Doğu Anadolu geleneklerinde nevruzu, Nuh Peygamberin gemisinden çıkıp Ağrı'nın tepesinden yanındakilerle Sürmeli Çukuru'na indiği gün sayma inanışına rastlanmaktadır.

Narlıdere Tahtacılarının inanışlarına göre ise Nevruz Hazreti Ali'nin dünyaya geldiği gündür;Nevruzla yaz günleri başlar.Tanrı yaz günlerini uzun yaratmış "bitmeyen işler" bitsin diye, kış günlerini kısa yaratmış "yetmeyen yemekler" yetsin diye.

Ayrıca Tahtacılar,Cuma gününü Hz.Ali'nin doğum günü olarak kabul ederler.Anadolu'nun birçok yerinde kıştan yaza doğru gelinirken birer ay aralıkla dokuza,yediye,beşe,üçe,bire diye gösterilen günler vardır.

Bu günler dokuzdan başlayarak sırasıyla Gaziantep'te;yediye ocağın sonu ile Şubatın üç haftası; beşe Şubatın sonu ile Martın üç haftası; üçe, Martın sonu ile Nisanın ilk haftası bire ile Nisanın sonu ile Mayısın ilk haftalarını gösterir.

Bu deyimlerdeki dokuza, yediye...sayıları,yeni ayın doğacağı günlere kaç gün kaldığını gösterir.Türk halk takviminde rastlanan bu gelenek 1551 tarihinde Osmanlı ülkesinde yazılmış bir Arapça -Türkçe sözlükte tespit edilmiştir.Orada kânûn-ı evvel (Aralık) ayı için dokuza deyimi kullanılmıştır.Yılın bölünmesi de aynı zamanda yıldızlarla ilişkilidir.Ülker yıldızı Kasım ayı başında görünmeye başlar,Mayıs (Hıdırellez) ayından itibaren görünmez olur.

Küfürler

Sövme,sövmek için söylenen söz,sövgü.Tanrının varlığı ve birliği gibi dinin temellerinden sayılan inançları inkar etme ve bu yolla söylenen söz.

Lakaplar

İSİMLER,TAKMA ADLAR VE KONMA NEDENLERİ

İsimler ve takma adlar bir arada yaşayan insanları daha kolay tanımaya, birbirinden ayırt etmeye yarayan simgelerdir.Bayan isimleri genellikle yumuşak tatlı,melodili,kulağa hoş gelen ve insanın hoşuna giden sözcüklerden oluşmaktadır.Erkek isimleri ise erkek kimliğine daha uygun düşen sert sözcüklerden meydana gelmektedir.Bu sözcükler, erkeklerin yaşam biçimindeki gibi kuvveti simgelemektedir.Takma adlar,kişilerin kimlerden olduğunu ayırt etmede daha belirleyici unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.

Takma adların doğuş nedenleri arasında meslek,çalışkanlık,tembellik, yerleşim merkezi, etnik köken, kıskanma duygusu, gıpta duygusu, fiziksel özellikler,çevreye karşı tutum,aileyle ilgili geçmişten gelen söylem gibi nitelikler yer almaktadır.

Türkiye'nin her tarafından Takma adlar ve konma nedenlerine örnekler şöyle sıralanabilir.
Acaroğulları: "Acar" soyadından ileri gelmekte, aynı aileden gelen tüm bireyleri anlatmaktadır.

Akbabalar: Soyadı "Akbaba" olan ailenin bireylerine denir.

Almanyalılar: Bir süre Almanya'da kaldıkları için bu adla anılırlar.

Amet Çavuşlar:Askerde çavuş olarak görev yaptığından dolayı bu adla tanınırlar.

Arabacı Yaşar:At arabasıyla geçimini sağladığından dolayı denir.

Ballıklı Sütçü Hasan:Ballık köyünden gelme olup süt sattığı için bu adla anılır.

Bekçiler:Aile büyüğünün mesleği bekçilik olduğu için.

Belbeller:Aile büyüğü berberlik yaptığı için.

Calgıcı Arifüğünlerde çalgıcılık yaptığı için.

Çargan Hatçe:Çok konuştuğu için.

Değirmenciler:Köylerinde değirmenleri olduğu için.

Elektrikçi Selimler:Selim isimli kişinin aile boyu bu işi yapması nedeniyle böyle anılmaktadır.

Ezan Dede:Ezana on dakika varken camiye gittiği için.

Fırıncılar:Fırınları olduğu için.

Gölemenliler:Gölemen köyünden geldikleri için.

Habeş Osman:Ne yaptığını tam olarak bilemediği için.

Karabıyık Mustafa:Kara bıyıklı olduğu için.

Koreliler:Aile büyüğü Kore'de savaştığı için.

Kürt Yusuf:Kendisinin hangi kökenden geldiğini anlayabilmek için.

Lümbeli Mustafa:Lümbe köyünden geldiği için.

Pomak Ahmet:Pomak olduğunu belirtmek için.

Sağarların Fatma:Babası sağır olduğu için.

Seyde Ağalar:Çok malları olduğu için.

Şişko Fadime:Çok şişman olduğu için.

Tatarlar:Tatar kökenli olduğu için.

Tekel Hatçe:Sürekli Tekel'e gidip mal aldığı için.

Tilki Remzi:Kurnaz olduğu için.

Topal Sülko:Topal Süleyman anlamında.

Topçu Mustafa:Top diktiği için.

Torunlar:Torunuyla gezerken herkesin ilgisini çektiği için.

Uzun Caferler:Çok uzun boylu olduğu için.

Yılanlı Karı:Kadının içinde yılan olduğuna inanıldığı için.

Sedirlinin Aziz Efendi / Yağcıların Ahmet Ağa

Kıl boyunun Ali Efendi / Çıravzın Ali

Tahta Pıcağın Ömer

Yorgansızın Üssün Oyma kapılının Hüseyin

Altı aylığın Ali Bey

Bookmarks


« Önceki Konu | Sonraki Konu »
Seçenekler

Yetkileriniz
Sizin Yeni Konu Acma Yetkiniz var yok
You may not post replies
Sizin eklenti yükleme yetkiniz yok
You may not edit your posts

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodları Kapalı
Trackbacks are Kapalı
Pingbacks are Kapalı
Refbacks are Kapalı