İPUCU

Genel Kültür Örf adetlerımız vede toplumumuzun vede bızlerın bılmesı gereken konular

Seçenekler

Türk Folkloru

Genghis Khan - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üye
Üyelik tarihi:
06/2009
Mesajlar:
4.549
Konular:
1451
Teşekkür (Etti):
584
Teşekkür (Aldı):
2136
Ticaret:
(0) %
14-08-2009 10:07
#1
Türk Folkloru
TÜRK FOLKLORÜ GELENEĞİ
”Folklor” genelde “Halkoyunları”ile eşanlamlıymış gibi kullanılır.Oysa folklor; halkın geleneğe bağlı maddi ve manevi kültürünü kendine özgü metotlarla inceleyen ,derleyen,araştıran,sınıflandıran ve halk kültürü üzerinde değerlendirmeler yapan bir bilimdir.Kısaca diyebiliriz ki; Folklor halk oyunlarıyla birlikte diğer öğeleri (gelenek, inanç, türkü…vb) de kapsayan bir kavramdır. Bu itibarla folklor oynanmaz,halk oyunları oynanır.Çeşitli bölgelerimizde tarihi ve coğrafi bir gerçek olarak değişik örneklerle gelişen ve çoğalan halk oyunları geleneği tabiat,insan,yurt sevgisi ve milli bütünlüğün en açık ifadesidir. Halk oyunları folklor biliminin bir bölümüdür.Ülkemizde halk oyunları bölgelere göre bazı değişik türleri ihtiva eder.
Başlıca türleri:

1) Bar: Genellikle Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde (Erzurum,Erzincan,Kars ve Artvin dolaylarında) icra edilen bir oyun türüdür.
2) Halay: Doğu,güneydoğu ve Orta Anadolu’da davul zurna eşliğinde oynanır.(örnek yöre;Hatay,Sivas,Bingöl,Bitlis.vb..)
3) Horon: Doğu Karadeniz kıyılarında kemençe veya davul eşliğinde icra edilir.(örnek yöre;Ordu,Giresun,Trabzon,Rize..vb)
4) Karşılama ve Hora: Genellikle Trakya’da, kısmen de Marmara’nın doğu ve güneyinde görülen bir oyun türüdür.(örnek yöre: Tekirdağ,Edirne, Bolu..vb)
5) Zeybek: Bu oyun türüne Ege Bölgesinde rastlanır.( örnek yöre; Aydın,İzmir,Manisa)
6) Bengi: Marmara Bölgesinin güneyinde genellikle Balıkesir dolaylarında görülen bir oyun türüdür.(örnek yöre; Balıkesir, Kütahya, Bergama..vb)
7) Mengi: Ege bölgesi ve Akdeniz Bölgesinin bazı illerinde bu oyun türüne rastlamak mümkündür.
8) Kaşık havaları: Güney Anadolu’nun Akdeniz’e uzanan kesimleri genellikle kaşıklı oyunlar bölgesi olarak gösterilir.(örnek yöre; Mut, Antalya, Silifke ..vb)
9) Teke Zortlatması: Bu tür de yine Türkiye’nin batı ve güney bölgelerinde oynanır.( örnek yöre:Antalya, Isparta, Alanya..vb)
10) Semah: Genellikle Türk-Alevi topluluklarının özel ayin ve toplantılarında kendi aralarında yaptıkları törenlerle ilgili oyunlardır.Türkiye’nin hemen hemen her yerinde semahlara rastlamak mümkündür.

Halk oyunları türlerinden karşılamayı kapsamlı olarak incelemek gerekirse;

KARŞILAMA: Adından da anlaşıldığı gibi karşılıklı ve en az iki kişiyle oynanır. Karşilama denınce akla ılk gelen yer Trakya olur.Fakat yurdumuzda Trakya’nin dişinde bazi bölgelerde de karşilama görülür.Örnek; Bursa,Bilecik, Giresun, Ankara (göçmenlerin bulunduğu yerler) Tüncelide de “koşalma” adi altinda karşilamalara rastlamak mümkündür. Karşilamalar ;Trakya’da mendil,Marmara’da kaşik, Tünceli(pülümür)’de çift mendille oynanır.Kullanılan enstrümanlar; kaba zurna, davul,klarnet,darbükadir.Ordu ve Giresün karşilamalarinda bağlama da kullanilir.En önemli enstrüman davüldür. Bir oyunun karşilama almasi için 3 ünsür gerekir.Bunlar;
1) Karşılıklı oynanması
2) Tutunma olmaması
3) 9 zamanlı olmasıdır

Yeri gelmişken konuyu biraz daha genelden özele indirip bir açiklama yapmak isterim.Arzu ile Kamber karşilama değil horadir.Hora; Trakya bölgesinin toplu oynanan canli ve hareketli oyunlarina verilen genel addir. Horalar ritmik harekettarziyla dizi biçimindeki oyunlarin özellikle kabadayilik, yiğitlik ifadesi taşiyan tipik örneklerdir. Zigoş,Arzu ile Kamber, Eski kasap, Kabadayi…vb(hora)


Belirli Özelliklerine Göre Halk Danslarının Bölümlenmesi

Halk danslarının ortaya çıkış koşullarını ve günümüz toplumundaki yerini kısaca belirledikten sonra, bu dansların yansıttıkları zengin kültür öğelerine, sunuşlarına, bölgelerine, belirli ortak özelliklerine... göre bölümlenmesinden söz edebiliriz.

Halk danslarının kümelendirilmesinde bir yol olarak bölgesel dağılış ele alınabilir.
Çünkü Anadolu'da kimi dans dalları bölgelere de adını vermektedir. Örneğin Ege, Batı Anadolu Zeybek Bölgesi; Orta ve Güney Anadolu Halay Bölgesi; Doğu Karadeniz Horon Bölgesi; Doğu Anadolu Bar Bölgesi; Trakya Hora Bölgesi adını almaktadır.

Ancak bu tür kümelendirmeyi kesin çizgilerle belirlemenin güçlüğü vardır. Öncelikle dansların bölgeler arasındaki geçişleri göz ardı edilemez. Sözgelişi halay ele alındığında Orta Anadolu'nun dışında Doğu' da, Kuzey' de ya da başka bölgelerde de rastlamak olanağı vardır .Dansların değişik nedenlerle bir bölgeden ötekine geçişleri sonucu bir dansı salt bir bölgeye özgü saymamız da olanaksızlaşır.

Bu koşula bağlı kalarak halk danslarının bölgesel tür özelliğine göre dağılımını kümelendirebiliriz:

ZEYBEK : Aydın, İzmir , Muğla, Denizli, Bilecik, Eskişehir , Kütahya,
Çanakkale, Kastamonu, Uşak, Manisa, Balıkesir , Burdur ...

HALAY : Bitlis, Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Malatya, Kahramanmaraş,
Gaziantep, Erzurum, Erzincan, Sivas, Mardin, Muş, Yozgat,
Çorum, Adana, Ankara, Siirt, Hatay, Tokat, Şanlıurfa...

HORON : Trabzon, Samsun, Artvin, Ordu, Rize...

BAR : Erzurum, Kars, Ağrı, Artvin, Gümüşhane, Bayburt, Erzincan...

HORA : Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, Çanakkale...

KARŞILAMA : Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, İzmit, Adapazarı, Çanakkale,
Bursa, Bilecik...

KAŞIK : Eskişehir , Afyon, Kütahya, Bilecik, Kırşehir , Konya, Mersin,
Antalya, Bolu, Bursa...

BENGİ : Balıkesir, Manisa, Bursa, Çanakkale...

Halk danslarının kümelendirilmesinde izlenebilecek bir yol da konularına göre ayırımlamadır.

Bu kümelendirme değişik biçimlerde yapılabilir: Örneğin bir ayırım dansçıların sayı ve cinsiyetine göre yapılandır: Tek kişilik kadın dansları Estireyim mi (Bolu), Yoğurt (Eskişehir)...; Tek kişilik erkek dansları Zeybek (Aydın), Misket (Ankara)...; İki kişilik kadın dansları Ördek (Bolu), Mandalar (Kırklareli)...; İki kişilik erkek dansları Hançer Barı (Erzurum), Kırka Zeybeği (Eskişehir)...; toplu kadın dansları Güvercin (Erzurum), Çömüdüm (Kütahya)...; Toplu erkek dansları Coşkun Çoruh (Artvin), Koçaklama (Ağrı)...; Kadın-erkek karışık danslar Delilo (Elazığ), Dokuzlu (Gaziantep)...

Bir başka ayırım da dansın eşliğinin türkülü Bağ Belleme (Afyon), Çalgılı Bengi (Balıkesir) ya da suskun Kılıç Kalkan (Bursa) oluşuna dayanmaktadır.

Bir başka ayrımlama biçimi de dans adlarının anlamlarından kaynaklanır: Yer adı taşıyan danslar Sivas Halayı (Sivas), Tavas Zeybeği (Denizli)...; renk adı belirten danslar Sarı Zeybek (Antalya), Yeşilim (Konya)...; sayı adı taşıyan danslar Beş Ayak (Malatya), On dört (Artvin)...; iş, meslek adı belirtilen danslar Kasap (Edime), Yağcılar (İzmir), Ormancı (Kastamonu)...

Dansların bu değişik ayırımlamalarının ardından konulan bakımından en sağlıklı kümelendirmeye gelebiliriz:

Anadolu halk danslarının büyük bir bölümü taklitli, dramatik yapılı danslardır. Bu nitelikli danslar doğa olaylarını, günlük yaşamı, kadın erkek ilişkilerini, vuruşmaları, hayvanları taklide dayanır.

Örneğin hayvan yansıma1ı danslardan Tavuk Ban (Erzurum) tavuğun hareketlerini; Ceylani (Kars) ceylanın yürüyüşünü; Serçe Oyunu (Gaziantep), serçe sıçramalarını taklit eder. Aynı biçimde Horoz Oyunu (Yozgat), Kurt Kuzu (Diyarbakır), Ördek (Bolu), Keklik (İçel), Ayı Oyunu (Bitlis), Kartal Oyunu (Bingöl) da hayvan taklitlerini konu edinir.

İş ve günlük yaşamı taklit eden danslardan Tesi (Artvin) yün eğirmeyi;

Köy Halayı (Sivas) günlük yaşamın değişik görüntülerini; Türkmen Kızı (İçel) hamur yoğurma, ekmek yapma, yün eğirme hareketlerini taklit eder. Madımak (Sivas), Yayılı Halayı (Yozgat), Kirman (Kayseri), İş Halay'ı (Sivas)... aynı küme içinde değerlendirilebilecek danslardır.

Kadın-erkek ilişkilerinin hareketlerle taklidine dayanan danslardan Sarı Zeybek (Sivas) ve Bıçak (Elazığ) erkeğin kadına dil dökmesine ve sonunda beraberliklerini anlatır. Aynı kümede Tekerleme, Kıskanç (Kars), Hürünü (Çorum), Sürdüm (Ankara), Sudan Geçirme (Kütahya) dansları da sayılabilir.

Çarpışma ya da savaşı konu alan danslar arasında Hançer Barı (Erzurum), Bıçak Horonu (Trabzon) saldırma, vuruşma ve savunma taklitlerine dayanır. Çandırlı Tüfek Oyunu (Giresun) dansçıların tüfeklerle belli bir noktaya ateş etme hareketlerine dayanır. Kılıç ve Kalkan Oyunu (Bursa) dansçıların kılıç ve kalkan seslerine uyarak çarpışmalarını anlatır. Ayrıca yine bu küme içinde fakat silahsız çarpışmayı anlatan taklitli danslar da vardır. Örneğin Sin Sin (Adıyaman), Çepik (Bingöl, Diyarbakır), Harkuşta (Bitlis)...

Doğa olaylarını konu edinen danslardan Uzundere (Kars) ve Coşkun Çoruh (Artvin) ırmağın akışını, coşkunluğunu canlandıran hareketleri taklitle anlatırken, Kavak (Erzurum) dansında da kavak ağacının rüzgarla hareketi canlandırılmaktadır. Doğa olgularını canlandıran danslar arasında Burçak Tarlası (Yozgat), Yayla Yolları (İçel), Yağmur Duası (Diyarbakır) Yağmur Yağar (Nevşehir), Sis Dağı (Giresun)... sayılabilir.



---------------------

بِسْــــــــــــــــــــــمِ اﷲِارَّحْمَنِارَّحِيم
"VATANIMIN HA EKMEĞİNİ YEMİŞİM; HA UĞRUNA KURŞUN!"

ZebellaH - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Forumdan Uzaklaştırıldı
Üyelik tarihi:
06/2008
Mesajlar:
938
Konular:
22
Teşekkür (Etti):
30
Teşekkür (Aldı):
53
Ticaret:
(0) %
14-08-2009 15:26
#2
eski günler aklıma geldi bizde küçükken okulda adıyaman havası oynardık
mesutgun1982 - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üye
Üyelik tarihi:
03/2008
Yaş:
55
Mesajlar:
1.082
Konular:
4
Teşekkür (Etti):
1
Teşekkür (Aldı):
37
Ticaret:
(0) %
18-09-2009 13:48
#3
Alıntı:
ZebellaH´isimli üyeden Alıntı Mesajı göster
eski günler aklıma geldi bizde küçükken okulda adıyaman havası oynardık
Bu tabir herzaman anlamsız bulmuşumdur.Oyun havası,Dans havası,Örneğin:tango havası,vals,havası,rumba havası mesela,mesela rock and roll havası falan gibi.Buda adı yaman havası Nitrojeni ve karbondioksi,i az oksijeni bol falanmı bu havanın.Nasıl birşey bu adıyaman havası?Mesela şöyle desek daha anlamlı anlaşılır olmazmı?Adıyaman yöresi folklör oyunu oynadım.Değilmi?
---------------------


Eğer VATAN tehlikede ise,her şey VATANA aittir.
folklorcu08 - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üye
Üyelik tarihi:
07/2009
Nereden:
Daha BeLLi DeğiL
Mesajlar:
2.448
Konular:
640
Teşekkür (Etti):
86
Teşekkür (Aldı):
1766
Ticaret:
(0) %
18-09-2009 13:51
#4
güzel bir paylaşım oldu emeğine sağlık
--------------------- bLack-b0x

Bookmarks


« Önceki Konu | Sonraki Konu »
Seçenekler

Yetkileriniz
Sizin Yeni Konu Acma Yetkiniz var yok
You may not post replies
Sizin eklenti yükleme yetkiniz yok
You may not edit your posts

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodları Kapalı
Trackbacks are Kapalı
Pingbacks are Kapalı
Refbacks are Kapalı