Bilgisayar Nedir ?
Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle mantıksal ve aritmetiksel işlemleri yapan; yaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen; sakladığı bilgilere istenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir.
Bu işlemleri yaparken veriler girilir, işlenir, depolanabilir ve çıkışı alınabilir. Bilgisayar işlem yaparken hızlıdır, yorulmaz, sıkılmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayar kendi başına bir iş yapmaz.
Giriş: Kişi tarafından veya bilgisayar tarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler, sayılar, harfler, sözcükler, ses sinyalleri ve komutlardır. Veriler giriş birimleri tarafından toplanır.
İşlem: Veriler insanların amaçları doğrultusunda, programın yetenekleri ölçüsünde işlem basamaklarından geçer.
Bellek: Verilerin saklandığı yerdir. Giriş yapılan veriler, işlenen veriler bellekte saklanır.
Çıkış: Bilgisayar tarafından üretilen rapor, döküman, müzik, grafik, video, resimlerdir. İşlenmiş sonuçların yazılı olarak ekrandan veya diğer çıkış birimlerinden çıkarılmasıdır.
Bir bilgisayar sistemi işletmek için yazılım ve donanıma gereksinim duyulmaktadır.
Bilgisayar Donanımı (Hardware) : Bilgisayarların fiziksel kısımlarına donanım denilmektedir. Elle tutulabilirler. Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı,…
Bilgisayar Yazılımı (Software) : Donanımı kullanmak için gerekli programlardır. Bilgisayarın nasıl çalışacağını söylerler. Elle tutulmazlar. Belirli bir işlemi yapmak üzere bilgisayara kurulurlar (set up, install). Örneğin: Kelime işlem (word processor) programları son kullanıcıların yazı yazması için kullanılır. Tablolama (spread sheet), sunu (presentation), programlama dilleri (Pascal, C ...), ses (sound) programı gibi.
Internet Nedir ?
Milyonlarca bilgisayardan oluşan, binlerce bilgisayar ağını birbirine bağlayan global ağa INTERNET denir. Bu ağın bir yöneticisi yoktur. Internet kullanıcıları birbirleri ile haberleşmek için ortak bir anlaşma dili kullanırlar. Bu ortak anlaşma diline TCP/IP denir. Bu protokol sayesinde donanım ve yazılımdan bağımsız olarak bilgisayarlar arası iletişim mümkün olur.
Bu anlaşma dilinde her bilgisayarın bir adresi vardır. Bu adresler numaralarla ifade edilir ve bilgisayarın IP adresi şeklinde ifade edilir. Tıpkı her evin bir adresi, her telefonun bir numarası olduğu gibi. Bu adreslere bilgiler en kestirme yoldan ulaşır. Ulaşım için diğer bilgisayarlardan yararlanılır. Haberleşen iki bilgisayar arasındaki diğer bilgisayarlar kendilerine ait olmayan bilgi paketlerini diğer bilgisayara aktarırlar
WWW
Yazı, resim, film, canlandırma, ses gibi farklı formatta olan bilgilerin gözatıcı (browser) kullanılarak ulaşıldığı Internet ortamıdır. Internet kullanıcıların en çok kullandığı platformdur. Internet' de her sayfanın bir adresi vardır. Farklı bilgisayarlar üzerindeki sayfalar birbirlerine anahtar sözcüklerle bağlanmıştır. Bu sayfalar HTML dili(Hypertext Markup Language) kullanılarak oluşturulur.
Elektronik Posta
Elektronik posta mektuplarınızı Microsoft Outlook, Outlook Express, Netscape Messanger, Eudora gibi özel bir program kullanarak Internet aracılığıyla, posta kutusu olan diğer bir Internet kullanıcısına gönderebilirsiniz. Mektubunuzun ulaşma süresi, bilginin transfer hızına bağlıdır. Birkaç saniye ya da birkaç dakika olabilir. Bu süre eğer normal postayla gönderdiğiniz mektubun ulaşma hızıyla karşılaştırılırsa çok kısa kalır.
Haber Grupları (Newsgroups)
Internet kullanıcılarının değişik konulardaki düşüncelerini paylaşmak için oluşturulmuş tartışma gruplarıdır. Haber grupları, bir konuyla özel olarak ilgilenenler arasında ya da bir topluluk için oluşturulabilir.
Dosya Transfer Protokolü FTP (File Tansfer Protocol)
Bilgisayarlar arası dosya transferine olanak sağlayan Internet protokolüdür.
Web Adresi
Web adresleri, ulaşmak istediğiniz bilginin hangi bilgisayar üzerinde saklı olduğunu saptamak için kullanılırlar. Gözatıcıya ulaşılmak istenilen sayfanın adresi girildiğinde, sayfanın bulunduğu bilgisayarla iletişime geçilir. Bilgisayarlar arası haberleşme sonucu, sayfaya kullanıcıya ulaştırılır. Web adreslerinde sitenin adı ve sitenin hangi tür kuruma ait olduğunu gösteren kısım değişir.
.org Ticari olmayan organizasyonlar
.net Internet'le ilgili kurumalar
.ac akademik (Büyük Britanya)
.edu Eğitimle ilgili kurumlar için kullanılır.
.gov Devlete ait kurumlar
.mil Askeri kurumları gösterir.
.com Ticari organizasyona ait olduğunu gösterir.
Web adreslerinde;
Türkçe harf kullanılmaz, sözcükler arasında aralık bırakılmaz.
Çevre Birimleri
Klavye (Keyboard)
Her bir harf için bir Ascıı kod , bu kodların birleştiği bir Ascii tablo vardır. Biz herhangi bir tuşa bastığımız zaman ascii tablodan harf yada işareti tanır ve basar. 102 tuş bulunur. XT ve AT olmak üzere iki çeşittir. Klavye bir giriş ünitesidir.Klavyede bulunan tuşların görevleri şunlardır.
Klavye üzerindeki tuşları 4 kısımda inceleyebiliriz;
1. Fonksiyon tuşları
2. Daktilo tuşları
3. Nümerik tuşlar
4. Özel tuşlar
Fonksiyon Tuşları : Bu tuşlar her programlama dilinde ve işletim sisteminde farklı görevler almıştır. F1 den F12 ye kadardır.
Daktilo Tuşları : Bu bölümde A ile Z arası harfler 0 ile 9 arası rakamlar !,^,” , ? vb. gibi işaret tuşları ile bazı özel tuşlar bulunur.
Numerik Tuşlar : Bu bölümde 0 ile 9 arası rakamların yanında bazı özel fonksiyonlar bulunur. "NUM LOCK" bir kez basıldığında ışık söner ve rakamlar yerine özel fonksiyonlar çalışır.
Özel Tuşlar
Backspace (İşaretli tuş) : İmlecin bulunduğu yerden sola doğru tek tek tamamını siler.
Delete (Del) : İmlecin bulunduğu yerden sağa doğru tek tek siler.
Print Screen : Yazılan yazıyı yazıcıya yollar.
Caps Lock : (Bu tuş açıksa klavyenin sağ üst köşesinde ışık yanar.) Büyük harf ya da küçük harf tuşu.
Num Lock : (Bu tuş açıksa klavyenin sağ üst köşesinde ışık yanar.) Bu tuş açıkken klavyenin sağ tarafında bulunan rakamları kullanabiliriz.
Scroll Lock : Bu tuşa basıldığında imleç kilitlenir ve ekran kayar.
Pause : Bu tuşa basıldığında ekran durur.
Insert : Araya yazı yazacağı zaman kullanılan bir tuştur.
Control+Alt+Del : Aynı anda basıldığında bilgisayarın açma – kapama düğmesine basmadan hafızayı tamamen silmemizi ve bilgisayarı yeniden başlatmamızı sağlar.Ayrıca tuş kilitlenmesini de açar.
Ctrl+Break : Programlarda çalışmayı durdurur.
Bilgisayarınızda çalışırken herhangi bir şekilde yazdığımız harf tuşu işlemiyorsa ALT+ASCII (ASC 11,000 ile 25,000 arası rakamdır) yazılırsa o ekrana ait karakter ekrana gelir.Örnek ATL tuşu+115=M harfidir. Bilgisayar açıldığında yanıp sönen göstergeye “İMLEÇ ” denir. İmleç her tuşa basıldığında sağa doğru kayar.
Home : İmleci satırın başına getirir.
End : İmleci satırın sonuna ***ürür.
Page up : İmleci bir ekran yukarı çıkarır.
Page Down : İmleci bir ekran aşağıya indirir.
Tab Tuşu : Bu tuşa basıldığında imleci 8 karakter birden sağa hareket ettirir. Shift tuşu ile kullanıldığında 8 karakter sola getirir.
AltGr : (Klavye üzerinde bazı tuşlar ikiz,bazı tuşlar üçüz görevlidir. İkiz görevliler Shift tuşu ile basılırsa ikinci karakteri yazar.
Örnek: Shift+2 tuş bileşimi = ’ işarettir.)
Bazı tuşlarda 3 adet simge vardır.bunlardan sağ alttaki simgeyi yazmak için Altgr tuşu ile birlikte ilgili tuş basılarak yazılır.
Işıklı kalem (light pen)
Çizgisel (bar) kodları okumada, şekil çizme ve elyazısı yazmada kullanılır.
Grafik masası
Özel bir kalem kullanarak ekranda yazı ve şekillerin gözükmesini sağlayan küçük kare biçiminde masa.
Dokunma ekranları (touch screen)
Ekranda gözüken komut üzerine parmak ile dokunduğunda o komutun çalışmasını sağlayan ekran tipidir.
Joystick - GamePad
Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır.
Fare (Mouse)
Ekranda gözüken imleç yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanılmasıyla işaretleme, tıklama ve sürükleme yapılarak işlemler yaptırılır.
İmleç: Farenin ekran üzerinde nerede olduğunu gösterir.
Tıklama: Farenin sol tuşuna bir kez basılmasıdır.
Çift Tıklama: Farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez tıklanmasıdır. Bir simgeye yüklenen işlevinin yerine getirilmesini sağlar.
Sürükleme: Farenin sol tuşunu basılı tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir.
Tarayıcı (Scanner)
Resim, grafik ve önceden yazılmış yazıları bilgisayar ortamına aktarmakta kullanılır. 300x600 dpi, 600x600 dpi, 600x1200 dpi, 600x2400 dpi ...
CD-ROM sürücü (Compact Disk-Read Only Memory)
Son yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlanan veri depolama birimidir. 650 MB .
Bir CD'de 24 Ciltlik bir ansiklopedideki yazılar, resimler, video klipler, animasyon ve sesler saklanabilir. Bir program yüklerken 20-40 disketin takılıp çıkarılması yerine CD-ROM'lar tercih edilir. CD-ROM'lar özellikle çok büyük yer kaplayan çoklu ortamlarda (multimedia=ses+video+resim+animasyon) yazılmış yazılımlar için zorunludur.
CD-ROM üzerindeki bilgiler günümüzde değiştirilememektedir. CD-ROM'lara bilgi yazmak için, yazılabilir.
CD-ROM'lar kullanılarak CD-ROM yazıcılarla kopyalama yapılmaktadır.
CD-ROM sürücülerde müzik CD'leri de dinlenebilir.
Bir CD sürücü alırken veri transfer hızının büyük olanlar tercih edilmelidir.
1 CD-ROM'a 650 MB veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla CD-ROM'lara daha fazla veri depolama olanağıda çıkmıştır.
1 MB kalın bir roman kadardır (resimsiz). 1 CD-ROM'a 20 cilt kalınlığındaki bir ansiklopedi depolanmaktadır. Bu ansiklopediler ses, resim, video görüntü, animasyon ve grafik (multimedya) özellikleri de içermektedir.
Disketlere ve harddiske veriler magnetik olarak kaydedilirler. Verilerinizin bozulmaması için disketlerinizi magnetik ortamdan uzak tutunuz.
CD-ROM'lardaki veriler optik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar.
CD-ROM'lardaki verilerin korumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir. CD-ROM sürücü varsa hard diskten sonraki en son sürücünün adını alır. Örneğin: Hard Disk C ve D ise, CD-ROM sürücü E ile belirtilir.
Bunların yanında Laser Disk Sürücüsü, video, kamera, mikrofon, televizyon ve radyo'da giriş birimi olarak kullanılmaktadır.
DVD-ROM: Dijital Versatile Disk
CD-Rom’ların yerini alması beklenen yeni bir optik disk teknolojisi. 133 dakikalık bir filmin tek bir diskte tutulması sağlanabilecek DVD-Romlarla. DVD-Rom oynatıcı denilen aletlerin normal CD-Romları da okuması söz konusu.
Çıkış Birimleri
Disket sürücü (Disk Driver)
Hem giriş hem de çıkış birimidir. Disket denilen magnetik ortama veri yazılabilen ve üzerindeki verileri okuyabilen bir birimdir.
Disket verileri magnetik ortamda saklar. Disketlerin kullanımı ve taşınması kolaydır. Veri taşımakta ve yedekleme amacıyla kullanılırlar. Disketlere veriler kopyalanabilir, eklenebilir, silinebilir, değiştirilebilir.
Disketlerdeki verilerin bozulmaması için; disketlerin magnetik ortamdan, sıcaktan, soğuktan, nemden, güneş ışınlarından uzak tutmak gerekir.
1 yüksek yoğunluklu (HD-High Density) disketin boyu 3.5 inç (=8.89 cm)'dir.
Disketin yazılabilir ve silinebilir olması için disketin açma kapama düğmesinin kapalı olması gerekir. Disketin kayan penceresi hiç bir zaman açılmamalıdır.
Disket sürücü için A harfi kullanılır. İkinci disket sürücü veya sanal disket sürücünün adı da B'dir.
Bir 3.5 inç'lik yüksek yoğunluklu (High Density kısaca HD diye gösterilir) disket 1.44 MB veri alır.
720 KB veri alan 3.5 inçlik disketler de eski disket sürücülerle kullanılmaktadır.
Daha önceki yıllarda, 5.25 inçlik yüksek yoğunluklu disketler 1.2 MB veri disketlerle, 180 KB ve 360 KB veri alan disketler de kullanılmaktaydı.
Disketlerin kullanılabilmesi için biçimlenmesi (formatlanması) gereklidir. Formatlama disketi iz ve sektörlere bölerek bilgisayarın kullanımına hazır hale getirmektir.
Ekran-Monitör
Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar.
Bilgisayarla kişi arasında iletişim sağlar.
Grafik ekranda pikseller (nokta) bulunur. Bir ekranda ne kadar çok piksel varsa ekranın çözünürlüğü artar. 640 x 480 piksel, 800 x 600 piksel, 1024 x 768 piksel gibi. Ekranın kaliteli olmasının çok büyük önemi vardır.
Ekranlardan titreşimsiz ve az radyasyonlu olanları tercih edilmelidir. Ekranların boyutu, 14 inç, 15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir.
Ekrandalardaki görüntü netliği noktalar arasındaki uzaklıkla ilgilidir. İki nokta arasındaki uzaklık ne kadar azsa o kadar iyi görüntü elde edilir. Ekrandaki noktalar arası uzaklığı 0.28 mm ve daha az olanlar tercih edilmelidir.
Non Interlaced monitörler daha az
VGA (Video Graphich Adaptor) 640*480 16 renk ekran
sVGA (Super Video Graphich Adaptor)
16 renk : 4 bit renk
256 renk: 8 bit renk, 640 * 480, 512 K bellek
65 536 renk: 16 bit renk , 1024 * 768, 2 MB bellek
16 777 216 renk: 24 bit renk, 1280 * 1024, 4MB bellek
Sabit (Hard) Disk Sürücü
Sabit disk sürücü, bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Sabit disk kapalı bir kutu içinde bilgisayarın içinde bulunmaktadır. Sabit disk sürücü, verileri bir dizi dönen magnetik yapraklarda magnetik olarak saklar. Her magnetik yaprakta okuma ve yazma işlemini yapan okuma yazma kafası vardır. Daha çok veri kaydedilir.
Sabit disk, merkezlerinden geçen bir mil üzerine üst üste yerleştirilmiş plaklara benzer. Bu plaklar mil ile beraber belirli bir hızda dönerler ve bu sırada okunurlar veya üzerlerine yeni bilgiler yazılır. Erişim hızı ve kapasitesi yüksektir.
Bir sabit diskin bir veriyi bulma hızının DÜŞÜK olması, o sabit diskin verilere ulaşma hızının YÜKSEK olduğunu gösterir. Örneğin, sabit diskteki okuma yazma kafası, bir veriye 10 ms (mili saniye, 1 sn/1000)'de erişirse; aynı veriye 19 ms'de erişen sabit diske göre daha hızlı okuma yapmış olur.
Sabit disklerin kapasitesi ne kadar büyük olursa o kadar çok bilgi saklanabilir. Sabit diskler bilgisayarın ana kartına IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System Interface- skazi diye okunur) veya EIDE (Enhanced IDE, geliştirilmiş IDE) diye adlandırılan kablolarla bağlanırlar.
Sabit diskler C harfiyle temsil edilirler. Diğer sürücüler varsa bu harfleri izler. Örneğin, ikinci bir harddisk ya da harddiskin ikinci bölümü varsa D'dir.
Sabit diskler zamanla dolar. Bazı dosyaları silmek gerekir. Silinecek dosyaları rastgele seçmemek; bilinçli olarak yapmak gerekir. Bazı dosyalar yedeklendikten sonra silinebilir. Bazı dosyalar sıkıştırma programları ile sıkıştırılarak daha az yer kaplamaları sağlanır.
Sabit diski ana karta bağlamak için kablolar kullanılır. Bunlar:
IDE (Integrated Drive Electronics)
SCSI (Small Computer System Interface)
EIDE (Enhanced (geliştirilmiş IDE)
Yazıcı (printer)
Ekranda gözüken bilgileri kağıt üzerine yazdırmaya yarar. Yazıcılar;
Nokta vuruşlu yazıcı (dot matrix): 9 iğneli ve 24 iğneli olabilir. Şerit takılarak kullanılır.
Mürekkep püskürtmeli yazıcı(ink jet): Kartuş takılarak kullanılır. Renkli çıkış alınabilir. 300 dpi -
lazer yazıcı (laser): 300 dpi- , dakikada 4, 8, 12 ... sayfa baskı, toner kullanılır.
LCD Panel (Liquid Crystal Display)
Bilgisayara bağlanılarak kullanılır. Bilgisayar ekranında gözükenleri duvara yansıtmak amacıyla tepegözün üzerine konulur. Ekranda gözükenler duvarda veya perdede geniş olarak görünür.
Kulaklık ve Hoparlör
Bilgisayar tarafından üretilen veya kaydedilmiş sesleri duymak için kullanılır.
Ses Kartı
CD kalitesinde, 16 bitlik, ses alabilmek için kullanılır. Ses kartları sayesinde ses kaydı yapılabilir.
Diğer Parçalar
Gözle görülen ve dokunulabilen parçalar bilgisayar donanımını oluşturur.
Merkezi İşlem Birimi-MİB (Central Processing Unit-CPU)
Bilgisayarın çalışmasını düzenleyen ve programlardaki komutları tek tek işleyen birimdir. İşlem hızına göre çeşitli modelleri vardır:
Pentium işlemci, 80486, 80386, 80286, 8088, 8086.
Merkezi İşlem Birimi, Aritmetik ve Mantık Birimi ile Kontrol Ünitesinden oluşur.
Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit - ALU) : Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir.
Kontrol Ünitesi (Control Unit - CU) : Işlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar.
Ana Bellek (RAM - Random Access Memory- Rastgele Erişimli Bellek):
Programların ve verilerin kullanıldıkları zaman geçici olarak depolandıkları yerdir. MİB'de işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiğinde ana bellekteki veriler kaybolur. Birimi megabayt (MB)'dır. PC'lerde 8, 16, 32, 64 MB ve katları bellekler kullanılmaktadır.
Veri Birimi BYTE'dır. Bir Byte 8 Bittir.
1 Bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0, açık devre=1) oluşur.
1 BYTE 1 karakter'dir.
1024 BYTE = 1 KiloByte'dır. (KiloByte = KB)
1024 KB = 1 MegaByte'dır. (MegaByte = MB)
1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)
1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB)
RAM BELLEK " Random Access Memory " : Rastgele erişimli bellektir. Istenilen bölgesine bilgi depolanabilir, silinebilir, okunabilir, değiştirilebilir. Yalnız elektrik kesintisi veya makineyi kapatma durumunda tüm bilgiler silinir.
ROM BELLEK " Read Only Memory " :Sadece okunabilir bellektir. Bu bellek üretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri okunabilir fakat üzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanıcı tarafından verilen komutları işleme koyar. RAM belleğe göre oldukça pahalıdır. Gelişen teknoloji ROM bellek ailesine iki yeni türü daha kazandırmıştır.
PROM : Programlanabilen ROM bellektir.
EPROM : Hem silinebilen hem de programlanabilen ROM bellektir.
Ana Kart (Mainboard -Motherboard)
Bilgisayarlardaki temel devre ve bileşenleri üzerinde bulunduran kart. Ana kart, CPU, BIOS, bellek, depolama aygıtı arabirimleri, seri ve paralel portlar, genişleme yuvaları ve ekran, klavye gibi çevre ünitelerinin denetleyicilerini bulundurur. Bir PC’ yi daha iyi bir modele çevirmek için ana kartı değiştirmek gerekir. Ana kartla birlikte sadece CPU değil, ROM ve ana bellek de daha iyi modele geçirilmiş olur. Ancak bu işlem sırasında genişleme kartlarının yeni ana kartla uyumlu olmasına dikkat edilmelidir.
Windows XP Kurulumu
Öncelikle bilgisayarımızın biosuna girip boot seçeneklerinden CD'den boot'u aktiv edin ve Windows XP CD'sini CD-Rom'unuza yerleştirin.Bilgisayarı başlatın. Aşağıdaki ekranla karşılaşınca hergangi bir tuşa basın.
XP Kurulumu başlıyor...
İşte bu ekranla karşılaştığımızda bilgisayarımızda "SATA" veya "SCSI" bir sabitdisk kullanıyorsak "F6" 'ya basmalıyız.
Windows XP Kur başlatma dosyalarını yüklemeye devam edecek ve bir süre için siyah bekleme ekranı ile karşılaşacağız.
Kurulum bize ne yapmak istediğimizi soruyor.Biz sıfırdan yükleme yapmak istediğimizden "Enter" tuşuna basıyoruz.Daha sonra karşımıza gelen sözleşme ekranınıda "F8" tuşuna basarak geçiyoruz.
Windows XP'yi kurmak istediğimiz sabit diski ve bölümü seçip tekrar "Enter" tuşuna basıyoruz.
İşte önemli bir yol ayrımındayız.Sabit diskimizde dosya yapısı olarak FAT32 'yi mi yoksa NTFS'yi mi seçeceğiz. Ben dosya sistemini değiştirmek istemediğimden default olarak gelen son seçeneği benimsiyorum ve devam etmek için "Enter" tuşuna basıyorum.
Windows Kur bir inceleme gerçekleştirip bilgisayarınızı yeniden başlatacak. Yeniden başlatma ekranında 15 saniye beklemek yerine "Enter" tuşuna basarak manuel olarak yeniden başlatma işlemini hızlandırabilirsiniz..Kurulum sırasında USBEHCI hatası ile karşılaşırsanız yapmanız gereken şey bios'tan veya anakartın üzerinde bulunan jumperlardan USB 2.0 özelliğini disable yapmanızdır.
Yeniden başlatma ile beraber Windows XP başlangıç logosu ile ilk kez karşılaşıyoruz ve asıl kurulum işlemi başlıyor.
Aygıtların yüklendiğine dair ekrandan sonra ayar pencereleri ardı ardına geliyor.Bölge ve Dil seçenekleri menüsünde ben şahsen Türkiye'de olduğumdan özel bir ayar yapmadan "İleri" tuşuna basıyorum. İsteyenler "Ayrıntılar" tuşuna basarak yüklenecek ingilizce dil seçeneğini kaldırabilirler.Yükleme sırasında monitorünüz birkaç kez kapanıp açılabilir bu sizi korkutmasın sadece algılama işlemi yapılıyor.
Diğer ayar pencerelerinde de Windows XP Kur'un bizden istediklerini yazıp "İleri" tuşu ile devam ediyoruz.
Bu ekranda bir yönetici parolası girmemiz şart değil ,bu bölümü boş bırakıp sadece bilgisayar adını vemeniz de yeterli olacaktır."İleri" tuşu ile sonraki ekrana geçiyoruz.Karşımıza gelen zaman ayarları da doğruysa tekrar "İleri" 'ye basıp kurulumun diğer safhalarına geçmemek için bir nedenimiz yok.
Ağ yüklemesinin sonunda bize tekrar birkaç soru sorulacak.Bunları hiç karıştırmadan "İleri" tuşu ile geçiyoruz.
Ve kurulum farklı yüklemelerle sürüyor.
Bilgisayarımız yeniden başlatılıyor.Ve görünüm ayarlarını onaylamamız isteniyor.Onaylamalardan sonra Windows XP sizi biraz bekletebilir.
Tam işlemler bitti derken Windows XP'nin yeni bir ayar penceresi ile karşılaşıyoruz."İleri" tuşuna basıyoruz ve yeni ayarlara başlıyoruz. XP bilgisayarımızda sürücüsünü kurabildiği bir modem ve/veya ağ kartı algılayıp onu sisteme kurduğu zaman bu ayarlarla karşılaşırız, ayarlar kişiye özel yapılabilir ben ilk pencerede 2. seçeneği seçip "İleri" 3. pencerede de herhangi bir ayar yapmayıp "Atla" tuşuna basıyorum.
Şimdiki ekranımız ise Microsoft'un tartışılan etkinleştirme. Etkinleştirmeyi sonra yapmak istediğimizi belirten şıkkı seçip "İleri" tuşuna basıyoruz.Ürün aktivasyonu hakkında bilgi için buraya tıklayabilirsiniz.Sonra karşımıza çıkan ekran bize adımızı soracak ,yazıyoruz ve tekrar "İleri" tuşuna basıyoruz.
Ve işte bu kadar Windows XP bize teşekkür edip hoşgeldiniz diyecek.
Evet masaüstü ile karşı karşıyayız.Hepimize geçmiş olsun..
BIOS Ayarları
CMOS, BIOS verilerini tutan yarı iletkene verilen isimdir. (Complementary ****l Qxide Semiconductor). BIOS Setup'ı ilk açtığınızda ekrana gelen menüye de CMOS Setup adı verilir. Ok tuşları ile buradaki seçeneklerden birinin üzerine gelip enter tuşuna bastığınızda ya alt menülere geçilir, ya da bu seçenekler zaten kendi başına birer komuttur; bu komut yerine getirilir. BIOS Setup'ın tüm pencerelerinde olduğu gibi bu pencereden de Esc tuşuna basılarak çıkabilir veya F10 tuşuna basarak yaptığınız değişiklikleri kaydederek çıkabilirsiniz.
Not : BIOS ayarlarını anlatırken "Enabled" ve "Disabled" terimlerini kullanacağız. Çoğu BIOS ayarlarının karşısında bulunana bu seçeneklerden ilki yani, "Enabled" o ayarın aktif olduğunu, "Disabled" ise devreden çıkarılmış olduğunu gösterir.
Standart CMOS Setup
BIOS Ayarları
CMOS, BIOS verilerini tutan yarı iletkene verilen isimdir. (Complementary ****l Qxide Semiconductor). BIOS Setup'ı ilk açtığınızda ekrana gelen menüye de CMOS Setup adı verilir. Ok tuşları ile buradaki seçeneklerden birinin üzerine gelip enter tuşuna bastığınızda ya alt menülere geçilir, ya da bu seçenekler zaten kendi başına birer komuttur; bu komut yerine getirilir. BIOS Setup'ın tüm pencerelerinde olduğu gibi bu pencereden de Esc tuşuna basılarak çıkabilir veya F10 tuşuna basarak yaptığınız değişiklikleri kaydederek çıkabilirsiniz.
Not : BIOS ayarlarını anlatırken "Enabled" ve "Disabled" terimlerini kullanacağız. Çoğu BIOS ayarlarının karşısında bulunana bu seçeneklerden ilki yani, "Enabled" o ayarın aktif olduğunu, "Disabled" ise devreden çıkarılmış olduğunu gösterir.
Standart CMOS Setup
Ana Menüden bu bölüme girdiğinizde, temel sistem ayarları ve sistem saati ile ilgili seçeneklere ulaşırsınız.
Date/Time : Sistem saatini ve tarihini buradan ayarlayabilirsiniz. Aslında sistem saatini ve
tarihini Windows veya DOS'tan da ayarlayabilirsiniz. İşletim sistemlerinin saat ve tarihleri
BIOS'dakilerden farkı olmaz. Tarih konusunda küçük bir not düşmek gerekli. Yıl iki basamaklı
görünüyorsa 2000 yılı sorununuz olabiliyor. Yani 2000 yılında tarih 00 olarak görünecektir.
Sistem ve uygulamalarınızın tümü 1900 yılı gibi algılayabilir. Ancak uzunca bie süredir
anakartlarda bu sorun, yıl dört haneye çıkarılarak giderilmiştir ve tarihin 2079 yılına kadar
gösterilmesi sağlanmıştır. Tabi anakartlarda bu sorunun çözülmesi her şeyi halletmeyebilir;
bazı kritik yazılımlarda tarih yazılım tarafından belirleniyor olabilir. Bu durumda yazılımların güncellenmesi gerekir.
Sabit Diskler : BIOS ve anakartlar 4 IDE sürücüye (sabit disk veya CD-ROM) destekler.
IDE disketlerinizin ayarlarını "Hard Disks" adlı bu bölmede görebilirsiniz. Ancak sisteminizdeki
IDE CD sürücüler veya SCSI sürücüler burada görünmez. Burada disklerinizin MODE bilgisini tüm
disk sürücülerinizin için AUTO olarak seçmenizi öneririz. Böylese BIOS, POST sırasında
diskinizin özelliklerini belirleyip sistemi ona göre açabilir. BIOS diskinizi bu şekilde, ana
BIOS Setup menüsünden "IDE HDD Auto Detection" seçeneği ile BIOS'un diskinizi bulmasını
sağlayabilirsiniz. Hard Disk bölmesindeki parametreler diskinizin kafa, silindir, sektör sayısı
ve teknoloji ile ilgili bazı bilgiler içerirler. Nadirende olsa BIOS bazı diskleri otomatik
olarak tanımayabilir. Bu durumda disk türünü (Type) "User"(Kullanıcı) olarak seçip disk üzerinde
yazan bu parametreleri elle girerek diskinizi tanıtabilirsiniz. Neyse ki günümüzde tüm yeni
anakartlarda "IDE HDD Auto Detection" seçeneği vardır ve bu çoğu diski tanımamazlık etmez.
Disk Sürücüler : Hemen hemen her PC'de bir disket sürücü vardır. Hatta bazılarında iki tane
olabilir. İşte bu bölmeden disket sürücünüzün tipini seçeceksiniz. Tek bir disket sürücünüz
varsa bunu 1.44M, 3.5" olarak seçebilirsiniz. Diğer disket sürücü (Drive B) ise "Not Installed"
(Kurulmamış) olarak bırakılır. Günümüzde çoğu disket sürücü 1.44MB'lık diskleri okur. Bir ara
2.88MB'lık disket sürücülerde çıktı ama bu kapasiteye sahip diskler pek yaygınlaşmadığından sürücüleride yaygınlaşmadı.
Video : Bu, monitörünüzün tipi ile ilgili bir ayardır. Eskiden 40 veya 80 sütunluk CGA
monitörler veya mono monitörler varken bu ayar işe yarardı. Artık hep renkli VGA veya SVGA monitörler kullanıldığı için bu ayar EGA/VGA olarak bırakılıyor.
Halt-On : POST, yani BIOS'un gerçekleştirdiği donanım testleri sırasında bir donanım hatası ile
karşılaşılırsa sistem durur. Halt-On seçeneği ile bazı hataların dikkate alınmamasını, POST
işleminin devam ederek sistemin açılmasını söyleyebilirsiniz. Bu seçenekler aşağıdaki gibidir.
No errors POST hiçbir hatada durmaz.
All errors BIOS bir hata tespit ettiğinde durur ve size bu hatayı düzentmeniz için uyarıda bulunur.
All, But Keyboard POST klavye hataları dışındaki hatalarda durur.
All, But Diskette POST disket sürücü hataları dışındaki hatalarda durur.
All, But Disk/Key POST klavye ve disket sürücü hataları dışındaki hatalarda durur.
Bellek Bilgileri : Bu alandaki bilgilerde değişiklik yapamazsınız. Burada geleneksel (base),
uzatılmış (extended) ve diğer bellek kapasiteleri hakkında bilgi yer alır.
BIOS Features Setup
CPU Internal Core Speed : Bu sayıdaki ekran görüntüsünde görülmese de bazı anakartların
özelliğine bağlı olarak burada işlemcinin hızı görünür. (233MHz, 300MHz gibi). Bazı BIOS'larda
bu değiştirilebilir değildir. Ancak yeni Abit, Chaintech gibi anakartlarda işlemci terfileri
için bu bir seçenek olarak verilmiştir ve işlemci hızını anakart üzerindeki karmaşık jumperler
ile değil doğrudan BIOS yazılımından ayarlamanıza izin verir. Bazı BIOS'larda ana menüde CPU&CHIPSET SETUP adlı ayrı bir bölümde de yer alabilir.
Virus Warning : Bu seçenek "Enabled" konumuna getirilmişse diskin boot sektöründe veya bölmeleme
tablosunda (partition table) kazara veya virüsler marifeti ile değişiklik yapılması engeller.
Boot virüsleri için güzel bir önlemdir. Ancak diski FDISK ile biçimlerken veya Windows 9x
kurulurken de bu bölmeler değiştirildiği için, bu seçenek "Disabled" konumuna getirmezseniz,
diski FDISK ile bölmeleyip format atamazsınız. Anakart kitapçığınızda bu seçeneğin sürekli
"Disabled" konumda tutulması gerektiği de yazıyor olabilir. Bunun nedeni, yeni işletim
sistemlerinin bunu gerektirmesidir.
CPU Internal Cache : Bazı BIOS'larda "CPU Level 1 cache/CPU Level 2 Cache" olarak da görünür.
Yeni PII işlemcilerde önbellek işlemci üzerindedir. Sık kullanılan bazı bilgiler disk veya
sistem belleği (RAM) yerine, geçici olarak hızlı önbellekte tutulabilir. Böylece bazı işlemler
daha hızlı gerçekleştirilir. Sisteminizin performansını artırmak için bu seçeneği sürekli
"Enabled" konumunda tutmalısınız.
BIOS Update : BIOS yongası ile bütünleşik BIOS güncelleme modülünün işlemciye gerekli bilgileri
iletmesini sağlar. Enabled konumunda durmalıdır.
CPU Fast String : Performansı artırır. Bu yüzden "Enabled" konumda olması gerekir.
Bazı BIOS'larda bulunmayabilir.
Quick Power On Self Test : POST işleminin 4 kez yerine (bazı PC'lerde 3 kez) bir kez
yapılmasını sağlar. Sistemin hızlı açılmasını sağlamak için "Enabled" konumuna getirebilirsiniz.
Boot Sequence : PC'niz açıldığında BIOS'un işletim sistemi için önce hangi sürücüye bakması
gerektiğini söyler. Sisteminizi açılış disketi ile açacaksanız bu sırayı A, C ... olarak
değiştirebilirsiniz. Normalde ise açılışın hızlanması için C, A ... olarak durmalıdır. Yeni
BIOS'larda sistemin CD-ROM'dan veya diğer sürücülerden açılması için CD-ROM, E, F, LS/ZIP gibi
seçenekler de bulunur.
HDD Sequence SCSI/IDE First : Bazı yeni BIOS'larda SCSI ve IDE diskleri bir arada kullananlar
için konulan bu yeni seçenek, SCSI'ye ayarlandığında sistemin SCSI sürücüler üzerinde birden
fazla işletim sisteminin boot edilmesinde de kullanılabilir.
Boot Up Floppy Seek : Bu seçenek "Enabled" konumda ise açılışta disket sürücü bir kez aranır.
Ama "Disabled" konumda ise sistem ara sıra disket sürücüyü yoklayarak doğru çalışıp çalışmadığını
kontrol eder. Sisteminizin ara sıra işlem yapmayı kesip disket sürücüyü aramasını istemiyorsanız
"Eisabled" konumuna getirin; çünkü default ayarı "Disabled" dır.
Floppy Disk Access Control : Bazı BIOS'larda bulunan bu ayar, sabit diskten disket sürücüye
dosya kopyalamasını engeller. R/W (Read/Write) seçilmişse, diskete yazdırma yapılabilir ve
disket okunabilir.
IDE HDD Block Mode Sectors : Bu seçenek, disketlerde veri transferi başına bir sektör yerine
her transferde birden fazla sektörün işleme alınmasını sağlayarak disk performansını artırır.
Tüm yeni diskler bu özelliği destekler. Bu tür yeni disketlerde seçenek "HDD Max" olmalıdır.
Boot Up NumLock Status : Klavyenizin sağındaki numerik tuş dizisi-klavyenizde NumLock tuşu
basılı ise - rakamları yazmak için de kullanılabilir, ok ve fonksiyon (sayfa yukarı/aşağı
kaydırma, metin sonuna/başına gitme vs.) tuşları olarak da. BIOS'ta bu seçeneği "On" durumuna
getirirseniz; sistem açıldığında NumLock tuşuna basmışsanız gibi olur ve numerik klavye rakamları
yazar.
Boot Up System Speed : Yeni bazı BIOS'larda bulunan bu ayarı, sistemin işlemci hızınıza uygun
olarak açılması için "High" konumuna getirmelisiniz. "Low" konumda iken sistem dahili veriyolu
hızında açılır. Bazı çok eski çevre birimleri ve oyunlar bu hıza alışık olmadığı için, Low
seçeneği konulmuştur. Normalde "High" konumda durmalıdır.
Gate A20 Option : Bu seçenek, sistemin 1 MB üzerindeki uzatılmış belleği (extended memory)
nazıl kullanacağı ile ilgilidir. "Fast" seçilmişse, sistem yonca seti Gate A20'yi kontrol eder.
"Normal"e ayarlanmışsa, klavye denetçisindeki bir pin bunu denetler. Gate A20'yi "Fast" olarak
seçmek, özellik Windows ve OS/2'de sistem performansını artırır.
Typematic Rate : Üç seçenek halinde bulunur. (Bazı BIOS'larda, "BIOS Features Setup" ekranının
sağ tarafında yer alır.) Klavyede bazılı tutulan bir tuşun tekrarlanma hızını ayarlayan bu
seçeneklerden ilki 'Typematic Rate Setting' dir ve "Enabled" konumuna getirildiğinde ikinci ve
üçüncü seçeneklerin ayarlanabilmesini sağlar. "Typematic Rate (chars/sec)" adlı ikinci seçenek,
klavyede bir tuşu basılı tuttuğunuzda, saniyede aynı karakterden kaç adet yazılacağını belirler.
Pek gerekli bir ayar olduğu söylenemez. Üçüncü ayar olan Typematic Rate Delay ise, bir klavye
tuşunu basılı tuttuğunuzda aynı karakterin tekrarlanarak yazılması için arada kaç milisaniye
süre olması gerektiğini belirler.
Security Option : Sisteminize ve BIOS Setup'daki ayarlara başkalarının ulaşamaması için BIOS
Setup'tan nasıl şifre koyabileceğinizi biraz ileride açıklayacağız. Bu seçenek ise bu şifrenin
sistem için mi BIOS Setup için mi olması gerektiğini belirler. Hani bazen BIOS Setup'ta şifre
koymanıza rağmen sistem takır takır açılır, yoksa sistemin şifre özelliği çalışmıyor mu diye
sinirleriniz bozulur ya... İşte o zaman bu ayar "Startup" konumuna getirilmiş demektir. Oysa bu
ayar "System" konumuna getirilirse, sistem açılışta şifre sorar ve şifreyi girmeden PC'nizi
açamazsınız.
PS/2 Mouse Function Control : Yeni sistemlerde fare bir COM portuna değil, yuvarlak bir PS/2
portuna bağlanır (tabii bunun için PS/2 farenizin olması gerekir.) İşte bu ayar "Auto" ise
sistem açılışta PS/2 fareyi tanır ve IRQ12'yi bu fareye ayırır. Aksi halde IRQ12 başka kartlara ayrılabilir.
PCI/VGA Palette Snoop : Bazı grafik kartları (örneğin grafik hızlandırıcılar ve MPEG kartları)
standart VGA olmayabilir ve renkleri düzgün şekilde göstermeyebilir. Bu ayarın "Enabled" yapılması sorunu giderir. "Disabled" olarak bırakılması önerilir.
OS/2 Onboard Memory > 64MB : OS/2 işletim sistemi ile birlikte 64MB'tan büyük DRAM
kullanıyorsanız bu ayarın "Enabled" yapın. Aksi halde "Disabled" olsun.
Video ROM BIOS Shadow : Bu ayar "Enabled" yapıldığında video BIOS'unun ROM tipi bellekten
RAM tipi bellek ROM'dan hızlı olduğu için, "Shadow" adı verilen bu işlem sayesinde sistem
performansı artar. Hemen bu seçeneği altında bir dizi bellek adresi göreceksiniz. Bunlar ROM
kullanan diğer kartlara aynı işlemi uygulamak içindir. Ancak kitapçıklarına bakarak bu kartların
hangi adresleri kullandığını öğrenmeli, ona göre bu seçenekleri "Enabled" konuma getirmelisiniz. Çünkü bu işlem 640-1024K arasındaki bellekten çalar.
CHIPSET Features Setup
Anakartın yonga seti ile ilgili ayarlar bu kısımda bulunur. Günümüzde çoğu anakartta bulunan
yonga seti ve bellek ayarları ile ilgili seçenekleri bu bölümde anlatacağız.
EDO Auto Configuration : Bu ayar genelde default olarak 60 ns'ye ayarlanmıştır.
50 veya 70 ns'lik EDO RAM'ler kullanıyorsanız bu ayarı 50 veya 70 ns'ye getirebilirsiniz.
EDO RAM ile ilgili teknik bilgiler içeren diğer ayarları olduğu gibi bırakmanız önerilir.
SDRAM Configuration : Sisteminizde SDRAM tipinde bellek kullanıyorsanız belleklerinizin hızını
burada belirleyebilirsiniz. LX yonga setli anakartlarda bu ayar 8, 10 veya 12 ns olabilir.
BX anakartlar için geliştirilen 100MHz'lik belleklerde ise bu ayar 6 veya 8 ns olmalıdır.
SDRAM ile ilgili teknik bilgiler içeren diğer ayarları olduğu gibi bırakmanız önerilir
8/16 Bit I/O Recovery Time : 8 ve 16 bitlik ISA kartlar için zamanlama. Dafault ayarlarda
bırakılmalıdır.
Memory Hole at 15M-16M : Bu ayarı "Enabled" yapmak, belleği 15-16 MB arasındaki kısmını bu
ayarı özellikle gerektiren ISA kartlara ayırır. Sisteminizde bu tür bir ISA kart yoksa ve bu
ayar "Enabled" edilmişse sistem belleği 1 MB az görünebilir. Özel bir durum olmadıkça bu ayarı
"Disabled" olarak bırakın.
PCI 2.1 Support : Bazı BIOS'larda bulunan bu ayar PCI 2.1 standardının desteklenmesini sağlar.
"Enabled" konumda tutulmalıdır.
DRAM are xx bits wide : Pariteli bellek kullanıyorsanız bunlar 36 bit'lik olarak kabul edilir.
Örneğin iki pariteli bellek modülü varsa bu ayar 72 olarak görünür. Paritesiz bellekler ise 32
bitliktir. Yine iki bellek modülü varsa bu ayar 64 olarak görünür.
Data Integrity Mode : Hata düzeltmeli (ECC) bellek kullanıyorsanız bu ayar ECC yapılmalı, aksi
halde Non-ECC olarak bırakılmalıdır.
Onboard Serial Port 1 : Birinci seri portun bellek adresini ve IRQ'sunu gösterir. Bazı dahili
modemler bu portu (COM 1) kullanır ve seri portun iptal edilerek dahili veriyoluna
yönlendirilmesini gerektirir. Bu durumda Seri port "Disabled" ayarına getirilir. Seri Port 1'in
default bellek adresi ve IRQ'su 3F8H/IRQ4'tür.
Onboard Serial Port 2 : İkinci seri portun bellek adresini ve IRQ'sunu gösterir. Seri port 1 için söylediklerimiz bu port için de geçerlidir. Seri Port 2'nin default bellek adresi ve IRQ'su 2F8H/IRQ3'tür.
Onboard Parallel Board : Paralel portun bellek adresini ve IRQ'sunu gösterir. Default değeri
378H/IRQ7'dir. Bir PC'ye paralel portlu giriş çıkış (I/O) kartı bağlanarak paralel port sayısı
üçe çıkarılabilir. Ancak bu bellek adresi ve IRQlarında çakışma olmamalıdır.
Paralel Port Mode : Default ayar "Normal" dir. Bu, portun normal hızda ama tek yönlü
çalışmasını sağlar. EPP modu portun çift yönlü ve maksimum hızda çalışmasını, ECP çift yönlü ve
maksimum veri transfer hızında daha hızlı çalışmasını, ECP+EPP modu ise normal hızda çift yönlü
çalışmasını sağlar. Özellikle tarayıcı, yazıcı gibi cihazlar bu modları kullanabilir.
ECP DMA Select : ECP modu hızlıdır ama bir DMA (Direct Memory Access - Doğrudan Bellek Erişimi)
kanalının kendisine ayrılmasını ister. Seri porta ECP veya ECP+EPP modlarından birini kullanan
bir aygıt takmışsanız ve seri portu buna göre ayarlamışsanız işte bu seçeneği default ayarı
olan "Disabled" dan çıkarıp DMA 1 veya 3 kanalına ayarlamalısınız.
UART2 Use Infrared : Bu ayar "Enabled" konuma getirildiğinde anakart üzerindeki infrared
özelliği devreye girer ve ikinci seri UART portu anakart üzerindeki infrared konnektörüne
ayırır. (Infrared cihazlar, kablo gerektirmeden kızıl ötesi ışınlarla PC ile veri alış
verişinde bulunurlar; ancak bunun içinde sisteme bu konnektör yardımı ile bir IrDA cihazlar
pek piyasaya çıkmadığı için bu ayarı "Disabled" konumda tutabilirsiniz. )
Onboard PCI IDE Enabled : Bu ayarı kullanarak IDE kanalını, ikinci IDE kanalını veya her
ikisini birden ("both" seçeneği ile) aktif konuma getirebilirsiniz. Normalde her iki IDE
kanalını da açık tutmalısınız, ancak sadece SCSI sürücüye sahip sistemler için her iki kanal da
"Disabled" konuma getirilebilir.
IDE Master/Slave PIO/DMA Mode : IDE kanallarına (0 ve 1) master ve slave olmak üzere ikişerden
dört IDE sürücü bağlanabilir. IDE aygıtları farklı modlarda (0, 1, 2, 3) sahip olduğu için
bunların bağımsız olması gerekir. IDE sürücüleriniz optimum performansa göre ayarlanır.
CPU Warning Temperature : İşlemci ısısı kaç dereceye gelince sistemin alarm vereceğini belirler.
İşlemci ısısının üst ve alt limitlerini buradan belirleyebilirsiniz. İşlemci ısısı belirlenen
limitleri aşarsa sisteminize kurulu uyarı mekanizması devreye girer.
Current CPU Temperature : Anakartınızda ısı sensörleri varsa, bu alan işlemci ısısını gösterir.
Current System Temperature : Sisteminizde (anakartın çeşitli yerlerinde) ısı sensörleri varsa,
bu alan sistem ısısını gösterir.
Current CPUFAN 1/2/3 Speed : Anakartınızda bu iş için bir denetleme sistemi varsa sisteminizdeki
üç CPU fanının hızını gösterir.
POWER Management Setup
Bu bölümde sisteminizin güç tüketimini azaltmak için için ayarlar bulunur.
Power Management : Güç yönetim modlarının ana denetim masasıdır. Ayarı "Max Saving"e getirirseniz
sistem kısa bir süre kullanılmadan durursa güç tasarruf moduna geçer. "Min Saving"de de aynı
işlem olur ama bu sefer sistem güç tasarruf moduna daha uzun sürede geçer. "Disabled" seçeneği
tüm güç yönetim modunu tümüyle devreden çıkarır. "User Define" seçeneği ise bu bölümdeki diğer
seçenekleri ayarlanabilir konuma getirerek, kullanıcının kendi tercihlerini yapabilmesini sağlar.
PM Control By APM : Sisteminizde gelişmiş güç yönetimi yüklüyse bu seçeneği "Yes" olarak
ayarlamak güçten daha fazla tasarruf sağlar.
Video Off Option : Bu seçenek monitörün ne zaman güç koruma tasarruf geçirilebileceğini gösterir.
All Modes Off (tüm modlarda kapama);
Always On (daima açık);
Suspend Off (suspend modunda kapama)
Susp, Styb Off (suspend ve standby modlarında kapama) seçenekleri vardır.
Video Off Method : Monitörün ne şekilde askıya alınacağını belirler. Şu seçenekler olabilir:
DPMS, Blank Screen, V/H Sync+Blank. DPMS ( Display Power Management - Görüntü Güç Yönetimi )
özelliği, ekran kartınızı - tabii bu VESA DPMS özelliği destekliyorsa - denetler. Blank Screen
sadece ekranı karartır ve sadece güç yönetim özelliği olmayan monitörlerde kullanılır.
V/H Sync+Blank seçeneği ekranı karartır ve yatay/dikey taramayı kapatır. Yeni monitör ve ekran
kartlarında DPMS seçeneği kullanılır.
Video Off After : Sistemin sırayla daha düşük güç koruması modlarından daha yüksek olanlara
geçmesini sağlamışsanız, hangi modda monitörün kapanacağını belirler.
Modem Use IRQ : Sistemi modem sinyali ile uyandıracaksanız, varsa bu seçenekte modeminizin
IRQ'sunu seçmelisiniz.
PM Timers : Bazı BIOS'larda, bu pencerenin çizgilerle sınırlanmış ayrı bir bölümünde bulunan
PM Timers ayarları güç yönetim zamanlarını belirler. Bu bölümde diski güç tasarruf moduna
geçiren "HDD Power Down" süresi, ve sistemin Uyku, Bekletme ve Askıya Alma (Doze, Standby,
Suspend) modlarına geçmeleri için gerekli süreler ayarlanabilir. Sistem bir aktivite olunca,
örneğin klavyede basılan bir tuş ilgili IRQ kanalına sinyal gönderince tekrar harekete geçer.
Power Up Control : Yine aynı pencerede ayrı bir bölmede yer alan bu grupta ayrı bir bölmede
yer alan bu grupta sistemin ne zaman otomatik açılacağını belirlenir. 'Soft-Off' özelliğine
sahip anakartlarda sistem bir düğme ile veya yazılım aracılığı ile kapatıldığında elektrik
doğrudan kesilmez, sistem askıya alınır.
PWR Button<4 sec : Bu ayar 'Soft Off'a getirildiğinde PC açma/kapama düğmesi 4 saniyeden
sistem normal olarak kapanır. Suspend seçeneğinde ise düğmenin iki yönlü işlevi vardır; 4
saniyeden az basıldığında sistem uyku moduna geçer. "No Function" seçeneğinde ise düğme 4
saniyeden az basılı tutulduğunda Soft-off düğmesinin bu işlevi devreden çıkarır. Bu ayarlardan
bağımsız olarak düğme 4 saniyeden fazla basılı tutulduğunda sistem elektriği kesilerek kapanır.
PWR Up On Modem Act : Bu seçenek "Enabled" duruma getirildiğinde bilgisayar kapalı durumdayken
modemden gelen bir sinyalle (modeme bağlı telefon numarası arandığında) açılır. Ancak işletim
sistemi hemen devreye girmediği için modem aracılığı ile bir faks, dosya vs. gönderiliyorsa,bu ilk denemede gerçekleşmez.
Automatic Power Up : Sisteminizin günün belirlediğiniz saatlerde otomatik olarak açılmasını sağlar.
PNP/PCI Setup
Bu pencerede BIOS'u kullanmak yerine PCI veriyolu yuvalarını ayarlayarak Tak Çalıştır (PnP)
işletim sistemlerinden yararlanmak için gerekli seçenekler bulunur. Ayarların karşısında "Yes"
seçilmişse işletim sistemi aygıtla ilgili kesmeleri kendi ayarlar. Tak Çalıştır işletim sistemi
kullanmıyorsanız veya kesme ayarlarının (IRQ) sizin ayarladığınız gibi kalmasını istemiyorsanız bu "No" ayarları seçilmelidir.
PnP Os Installed : Tak Çalıştır destekli bir işletim sistemi kullanıyorsanız (OS/2, Win 95/98) bu ayarı "Yes" yapın.
Resources Controlled By : Tak Çalıştır BIOS'lar tüm boot işlemlerini ve Tak Çalıştır aygıtları
kontrol edebilir. Bu ayar 'Auto'ya getirilirse tüm IRQ ve DMA atamaları kaldırılır; çünkü BIOS
bu işlemi devralır. Bu ayar tüm PCI yarıkları için ayrı ayrı olabilir (4'e kadar). Bu durumda
"Recourses Controlled By" yerine Slot 1 IRQ, Slot 2 IRQ vs. seçenekleri vardır. Tak Çalıştır
işletim sistemlerinde tümü de Auto'ya getirilebilir.
IRQ n Assigned to : Tak Çalıştır olmayan kartlar ve aygıtlar belirli bir IRQ'da çalışmak
isteyecektir. İşte bir IRQ'yu (kesme istemi) Tak Çalıştır olan veya olmayan kartlara göre
buradan ayarlayabilirsiniz. Tak Çalıştır olmayan bir aygıt veya kart bu IRQ'ya takılmış ise
bu seçenek "Legacy ISA" (bazı BIOS'larda "No/ICU") olarak ayarlanmalıdır. Tak Çalıştır
kartlarda ise ayar "PCI/IS PnP" (bazı BIOS'larda "Yes") olmalıdır. Aynı şekilde "DMA n Assigned
To" diye bir seçenek de vardır. Aynı şey bu DMA ayarı için de geçerlidir.
Load BIOS Defaults
Bazı kullanıcılar, ana menüdeki bu seçeneğini, BIOS'u fabrika ayarlarına getirmeye yaradığını düşünür. Ancak tüm yüksek performans özelliklerini kapatan bu seçenek, BIOS ayarları ile ilgili herhangi ciddi bir problem ile karşılaştığınızda kullanılır. Seçeneğin üzerine gelip Enter tuşuna bastığınızda işlemi onaylayıp onaylamadığınıza dair bir soru ekrana gelir.
Klavyede Y (Yes - Evet) tuşuna basarsanız işlem onaylanır ve Default BIOS ayarları yüklenir, N (No - Hayır) tuşuna basarsanız işlem iptal edilir.
Load Setup Defaults
İşte bu BIOS'un optimize edilmiş fabrika ayarlarını yükler. Ancak kullanılan aygıtlar, işletim
sistemi vs. sistemden sisteme değiştiği için bu fabrika ayarlarının yüklemesi her zaman optimum
performans sağlıyor anlamına gelmez. Ayarlarınızı yukarıdaki açıklamalara göre yapmalısınız.
Burada da standart Setup ayarlarını yükleme işlemi aynıdır.
Supervisor/User Password
Supervisor Password, hem BIOS Setup'a hem de sisteme şifre koyar. Yani şifreyi yazmadan BIOS
ayarlarına da giremezsiniz, PC'niz de açılmaz. (Ancak BIOS Features Setup kısmında anlattığımız
"Security Option" ayarına dikkat!) User Password ise sadece PC'nin açılışına şifre koyar.
Sisteminiz ilk geldiğinde şifresizdir. İlk kez şifre girerken yazdığınız şifreyi kontrol
amacıyla iki kez girersiniz. Şifreyi kaldırmak içinse bu seçeneklere basıp şifre yazma satırını
boş bırakmanız yeterlidir.
HDD Low Level Format
Bazı BIOS'larda bulunan bu seçenek sabit diske düşük seviyeli format atar. Bir anlamda disk
yüzeyini kazır diyebiliriz. Çok tekrarlanması diski bozabilir. Bu yüzden disk gözden
çıkarılmadan kullanılmayacak bir format işlemidir.
Save & Exit Setup
BIOS Setup'da yaptığınız değişikliklerin hiçbiri BIOS'a kaydedilmeden devreye girmez. İşte bu
seçeneğe 'Enter'leyip Y tuşuna basarak yaptıklarınızı kaydedecek ve tekrar sistem açılışına
geri döneceksiniz. Yaptığınız değişiklikleri kaydetmeden önce bir hata yapmadığınızdan emin olun.
Exit Without Saving
Yaptığınız değişiklikleri kaydetmeden, yani bu değişiklikleri işleme sokmadan BIOS Setup'tan
çıkmak için bu seçeneğin üzerine gelip Enter tuşuna basın. Yine olay için klavyede Y tuşuna
bastığınızda sistem açılışına geri dönecektir.
-> BİOS HATA MESAJLARI
Bir uzun iki kısa beep : Ekran kartınızda bir sorun var. Ekran kartı kablosu yerinden çıkmış olabilir yada ekran kartınız bozuk.
Tek kısa beep : Anakartın bellek tazeleme devresi sorunlu
CMOS Battery has failed : CMOS pili zayıflamış. Değişmesi gerekir.
CMOS checksum error : CMOS'un bozulduğunu gösterir. (CMOS pili bozuk veya zayıf olabilir)
Disk boot failure, insert system disk and press enter : Sistem boot edemiyor. HDD bağlantısında sorun olabilir, HDD aktif partition tanımlanmamış olabilir, biostan HDD tanımlanmamış olabilir, HDD bozuk olabilir, HDD nizin system dosyaları silinmiş olabilir.
Keyboard error : Sisteme bağlı bir klavye yok. Klavyenin kablosu hatalı takılmış olabilir, klavye bozuk olabilir, klavye girişinde sorun olabilir.
Primary Slave Failed : Hatalı HDD tanıtımı. Yada daha önceden bilgisayara takılı olup daha sonra çıkarılan ve biostan kaldırılmayan hddler söz konusu olunca böyle yapar.
Floppy Disk Failed : Disket sürücünüze erişelimiyor. Kablolarının düzgün takılıp takılmadığından emin olun. Eğer değiştrincede hata devam ediyorsa sürücünüzde sorun vardır.
Cache memmory bad, or not enabled cache ! : Cache bellek bozulmuş olabilir. Yada cache bellek anakart ile uyumsuz.
DMA Error : Doğrudan Erişimli Bellek devrelerinde sorun var. Anakartı değiştirin.
FDisk Çekmek
Sabit diskini mümkün olan en düşük ücrete bölümlemek isteyenler için en iyi seçenek bir DOS uygulaması olan FDISK’dir. Ancak bu programı kullanmak için önce sabit diskiniz üzerinde bulunan tüm verileri bir CD-Rom veya bant sürücü üzerine kesinlikle yedeklemelisiniz. Fdisk varolan verileri uyarmadan siler. Eğer bilgisayarınızda herhangi bir işletim sistemi yüklü değilse Fdisk’i düşünmeden kullanabilirsiniz. Bilgisayarınızda kurulu bir Windows sistemi mevcutsa verileriniz kaybolabilir.Başlangıç disketimizi disket sürücümüze yerleştiriyoruz ve bilgisayarımızı çalıştırıyoruz. Biraz yükleme yapıldıktan sonra karşımıza gelecek olan mönüden "CD-ROM desteği olmadan başlat" seçeneğini işaretleyip "Enter" liyoruz.
Kısa bir süre sonra ekranda sadece "A:>" komut satırını göreceğiz."Fdisk" yazıp enter tuşuna basıyoruz.
Bu yazını kısaltılmışı şu : "Diskinizi FAT32 olarak formatalayacaksanız E tuşuna, FAT16 olarak formatlayacaksanız H tuşuna basınız.". Biz diskimizi FAT32 olarak formatlayacağız. FAT16 ile hem 2,1 Gb'dan daha büyük bölümleri desteklemez, hemde dosyaları FAT32'ye göre daha savurgan kullanır. Burayı "E" tuşuna basarak, ingilizce ise " Y " tuşuna basıyorsunuz ve Enter diyorsunuz.
Karşımıza bir menü daha çıkacak ... "1." seçeneği seçip bekliyoruz.Yani "DOS bölümü veya Mantıksal DOS Sürücüsü oluştur" seçeneğini.
Sürücü bütünlüğünün doğrulanması gösterge 100%'e vardığında bitecek.
Menüler birbiri ardına geliyor ekrandaki 3 seçenekten birini seçmek için yine "1" tuşuna basıyoruz.Bu da "Birinci DOS bölümü oluştur" seçeneğidir.
Bu komutun ardından ekrana gelen durum göstergesinde sürücü bütünlüğünün tamamlanmasını bekleyip bitiminde ;
gelen "Kullanılabilecek en fazla alanı ayırmak ve bölümü etkin yapmak istiyor musunuz?" sorusuna "H" cevabını veriyoruz. Çünkü harddiskimizi birden fazla alana ayıracağız. C:, D: gibi. (Eğer tüm alanın C: sürücüsünde olmasını istiyorsak E tuşuna basıyoruz ve işimiz burada bitiyor.)
Sürücü bütünlüğünün tamamlanmasını bekleyip,
ayırmak istediğiniz alanın genişliğini verip Enter'e basıyoruz.Ben burada "%50 lik bir bölümleme seçtim. İsterseniz buraya MB cinsinden de bir rakam girebilirsiniz. %'lik birim girmeniz şart değil.
Böylece sabit diskimizin C: bölümünü oluşturmada ilk adımı atmış olduk.
Escape tuşuna basarak Fdisk ana menüsüne gelip 2'yi seçerek "C:" bölümünü "Etkin Bölüm" olarak atayacağız.
Şimdi karşımıza gelen mönüde "1" yazıp "Enter" tuşuna basın.
Evet. Sonunda C: bölümünü hazırladık.
Şimdi yine Escape tuşu ile ana mönüye dönüp 1. seçeneği olan "DOS bölümü veya mantıksal DOS sürücüsü oluştur" u seçiyoruz,
Şimdi açılan menüde de "Uzatılmış bölümü oluştur" yani 2. seçeneği seçerek HD'imizin D: bölümünü oluşturmak için Fdiske devam ediyoruz.
Burada ilk ayırdığınız bölümden sonra kalan kısmın boyutu 2. bölüm olarak oluşturulmak üzere "Default" olarak geldiğinden bize düşen "Enter" tuşuna basmaktır.
Uzatılmış disk bölümü de böylece yaratıldı.
Ama bölüm ismi tanımlamadan bu diskleri kullanamazsınız."Uzatılmış bölümü oluştur" devam etmek için Escape'e bastığımızda sürücü bütünlüğü doğrulanmaya başlayacak ve sonra,
Fdisk menüsü karşınıza mantıksal sürücüleri yaratabileceğiniz seçenekler ekranını görüntüleyecektir. Bu ikinci bölüm içerisinde birden çok sürücü yaratabiliriz (Yani E, F, G,... gibi). 2'den çok partisyon oluşturmak istiyorsak buraya tıklayın. Sabit diskimizi 2 partisyona bölmek istiyorsak size tavsiyem bu ekranda görünen "Default" olarak gelen (maksimum) boyutu kullanmanızdır.Bana 2 disk bölümü yeterli olduğundan ben tüm boyutu mantıksal sürücü olarak atıyorum.
Böylelikle sabit diskimizin D: bölümünüde oluşturmuş olduk
İşlem tamamlandığında bize önerilen yeniden başlatma önergesine uyarak PC'mizi yeniden başlatıyoruz.
Şimdi diskimizi kullanılabilir hale getirip biçimlendirmek için bölümlerimizin herbirini ayrı ayrı "Format"lıyoruz.
Şimdi işletim sisteminizi kurabilirsiniz.
Virüsler
Virüs Nedir ?
Genellikle başka bir dosyanın arkasına gizlenmiş ve açıldığında bilgisayarda beklenmeyen ve istenmeyen olaylara neden olan programlara "virüs" denir. Virüsler çoğunlukla kendilerini otomatik olarak kopyalama özelliğine sahiptir. Bu özellikleriyle bulaştıkları bilgisayardan başka bilgisayarlara da kolaylıkla yayılırlar. Virüsler e-mail, download (dosya indirme) ya da disketlerle bulaşır. İnternetin yaygınlaşmasıyla artan e-mail kullanımı, virüslerin daha kısa zamanda çok sayıda bilgisayara bulaşmasına neden olmuştur.
Virüslerin Çeşitleri
Boot virüsleri : Disketlerin Boot Sector ya da sabit disklerin Master Boot Sector denilen ilk sektörlerine kendilerini kopyalarlar. Daha sonra kendilerini yine kopyalayarak diğer bilgisayarlara ulaşırlar.
Dosya (File) virüsleri : Bunlar ise çalıştırılabilir programlara (uzantıları . exe, . com gibi olanlar) bulaşırlar ve bunlardan diğer dosyalara kendilerine kopyalarlar. Böylelikle de bulaştıkları dosyanın uzunluğunu artırırlar; ancak günümüzde dosya uzunluğunu artırmadan da bulaşan virüsler var. Virüs eklentisi genellikle dosyanın sonunda ve nadiren de ortasında olur. Virüs hafızada kalabilir (resident virus) ya da doğrudan çalıştırıldığında (direct action virus) etki gösterebilir. Ya da her iki özelliği de kullanabilir.
Trojan'lar (Truva Atları) : Truva atı olarak nitelendirilen Trojan'lar ise diğer virüslerden farklıdırlar. Aslında bunları virüs kategorisini koymak pek de mantıklı değil. Virüsler yapı itibariyle kendilerini başka yerlere kopyalama, yani "bulaşma" özelliğine sahiptirler. Truva'lar ise genellikle bunu yapmazlar. Bildiğinizi gibi eski bir öyküye göre Truvalılar'ı yenemeyen Yunanlılar tahtadan dev bir at yaparak bunu savaş tazminatı olarak Truvalılar'a verirler ve kentin kuşatmasını kaldırırlar. Truva atı denilen atın içine gizlenmiş Yunanlı askerler gece olduğunda şehrin kapılarını açarlar ve eğlenceye dalmış olan Truvalıları öldürürler. Modern çağda siz Truvalılar oluyorsunuz ve Yunanlılar bir sürü Truva tı ile sizin bilgisayarınıza musallat oluyorlar. Truva'lar 2 kısımdan oluşur. Birincisi bir şekilde size ulaştırılır ve çalıştırdığınız andan itibaren bilgisayarınız 2. kısmı elinde bulunan kişinin kontrolü altına girer.
Makro virüsleri : Word, Excel gibi makro kullanıma imkan tanıyan programların dosyalarına bulaşan virüslerdir. Yapılarını makrolardan aldıkları için bu adla anılırlar.
Polimorfik Virüsler : Sürekli olarak kendini değiştiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür.
Wormlar : Kendini her bir dosyaya kopyalamak yerine tüm sisteme ve diğer bilgisayarlara bulaşan ve kendi kendine çoğalan virüslerdir.
Worm virüsü, ağ sistemini kullanarak TCP/IP ve e-posta yoluyla diğer bilgisayarlara yayılmaktadır. Hedef bilgisayara bir kez kopyalandıktan sonra ağ üzerinde yer alan bütün bilgisayarlara yayılmaktadır.
Hoaxlar : Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmış olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmış olabilir.
Akla Takılanlar
-> GIF ya da JPEG dosyalarına virüs gizlenebilir mi?
Hayır ama GIF ya da JPEG gibi görünüp gerçekte virüs olan yapılar olabilir. Genelde iki uzantılı olan bu dosyaları ikinci uzantısı e-posta okuyucaları tarafından görüntülenmediği için sadece bir GIF ya da JPEG dosyası sanılıp çalıştırılmakta ve kullanıcını karşısına bir hata mesajı ya da belki bir resim çıkmakta ama arka planda virüs faliyetlerine başlamış olmaktadır.
-> Program indirmediğim bir web sitesinden virüs bulaşabilir mi?
Evet bulaşabilir. Ziyaret edilen web sitesinden indirilen, ActiveX için kullanılan *.dll dosyası ya da Java apletler üzerinden bilgisayara virüs bulaşabilmektedir. Eğer kullanılan web tarayıcı ayarlarında güvenlik ayarları orta ya da yüksek değilse web tarayıcı, bu dosyaları kullanıcı onayı olmadan indirmekte ve çalıştırmaktadır.
Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle mantıksal ve aritmetiksel işlemleri yapan; yaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen; sakladığı bilgilere istenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir.
Bu işlemleri yaparken veriler girilir, işlenir, depolanabilir ve çıkışı alınabilir. Bilgisayar işlem yaparken hızlıdır, yorulmaz, sıkılmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayar kendi başına bir iş yapmaz.
Giriş: Kişi tarafından veya bilgisayar tarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler, sayılar, harfler, sözcükler, ses sinyalleri ve komutlardır. Veriler giriş birimleri tarafından toplanır.
İşlem: Veriler insanların amaçları doğrultusunda, programın yetenekleri ölçüsünde işlem basamaklarından geçer.
Bellek: Verilerin saklandığı yerdir. Giriş yapılan veriler, işlenen veriler bellekte saklanır.
Çıkış: Bilgisayar tarafından üretilen rapor, döküman, müzik, grafik, video, resimlerdir. İşlenmiş sonuçların yazılı olarak ekrandan veya diğer çıkış birimlerinden çıkarılmasıdır.
Bir bilgisayar sistemi işletmek için yazılım ve donanıma gereksinim duyulmaktadır.
Bilgisayar Donanımı (Hardware) : Bilgisayarların fiziksel kısımlarına donanım denilmektedir. Elle tutulabilirler. Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı,…
Bilgisayar Yazılımı (Software) : Donanımı kullanmak için gerekli programlardır. Bilgisayarın nasıl çalışacağını söylerler. Elle tutulmazlar. Belirli bir işlemi yapmak üzere bilgisayara kurulurlar (set up, install). Örneğin: Kelime işlem (word processor) programları son kullanıcıların yazı yazması için kullanılır. Tablolama (spread sheet), sunu (presentation), programlama dilleri (Pascal, C ...), ses (sound) programı gibi.
Internet Nedir ?
Milyonlarca bilgisayardan oluşan, binlerce bilgisayar ağını birbirine bağlayan global ağa INTERNET denir. Bu ağın bir yöneticisi yoktur. Internet kullanıcıları birbirleri ile haberleşmek için ortak bir anlaşma dili kullanırlar. Bu ortak anlaşma diline TCP/IP denir. Bu protokol sayesinde donanım ve yazılımdan bağımsız olarak bilgisayarlar arası iletişim mümkün olur.
Bu anlaşma dilinde her bilgisayarın bir adresi vardır. Bu adresler numaralarla ifade edilir ve bilgisayarın IP adresi şeklinde ifade edilir. Tıpkı her evin bir adresi, her telefonun bir numarası olduğu gibi. Bu adreslere bilgiler en kestirme yoldan ulaşır. Ulaşım için diğer bilgisayarlardan yararlanılır. Haberleşen iki bilgisayar arasındaki diğer bilgisayarlar kendilerine ait olmayan bilgi paketlerini diğer bilgisayara aktarırlar
WWW
Yazı, resim, film, canlandırma, ses gibi farklı formatta olan bilgilerin gözatıcı (browser) kullanılarak ulaşıldığı Internet ortamıdır. Internet kullanıcıların en çok kullandığı platformdur. Internet' de her sayfanın bir adresi vardır. Farklı bilgisayarlar üzerindeki sayfalar birbirlerine anahtar sözcüklerle bağlanmıştır. Bu sayfalar HTML dili(Hypertext Markup Language) kullanılarak oluşturulur.
Elektronik Posta
Elektronik posta mektuplarınızı Microsoft Outlook, Outlook Express, Netscape Messanger, Eudora gibi özel bir program kullanarak Internet aracılığıyla, posta kutusu olan diğer bir Internet kullanıcısına gönderebilirsiniz. Mektubunuzun ulaşma süresi, bilginin transfer hızına bağlıdır. Birkaç saniye ya da birkaç dakika olabilir. Bu süre eğer normal postayla gönderdiğiniz mektubun ulaşma hızıyla karşılaştırılırsa çok kısa kalır.
Haber Grupları (Newsgroups)
Internet kullanıcılarının değişik konulardaki düşüncelerini paylaşmak için oluşturulmuş tartışma gruplarıdır. Haber grupları, bir konuyla özel olarak ilgilenenler arasında ya da bir topluluk için oluşturulabilir.
Dosya Transfer Protokolü FTP (File Tansfer Protocol)
Bilgisayarlar arası dosya transferine olanak sağlayan Internet protokolüdür.
Web Adresi
Web adresleri, ulaşmak istediğiniz bilginin hangi bilgisayar üzerinde saklı olduğunu saptamak için kullanılırlar. Gözatıcıya ulaşılmak istenilen sayfanın adresi girildiğinde, sayfanın bulunduğu bilgisayarla iletişime geçilir. Bilgisayarlar arası haberleşme sonucu, sayfaya kullanıcıya ulaştırılır. Web adreslerinde sitenin adı ve sitenin hangi tür kuruma ait olduğunu gösteren kısım değişir.
.org Ticari olmayan organizasyonlar
.net Internet'le ilgili kurumalar
.ac akademik (Büyük Britanya)
.edu Eğitimle ilgili kurumlar için kullanılır.
.gov Devlete ait kurumlar
.mil Askeri kurumları gösterir.
.com Ticari organizasyona ait olduğunu gösterir.
Web adreslerinde;
Türkçe harf kullanılmaz, sözcükler arasında aralık bırakılmaz.
Çevre Birimleri
Klavye (Keyboard)
Her bir harf için bir Ascıı kod , bu kodların birleştiği bir Ascii tablo vardır. Biz herhangi bir tuşa bastığımız zaman ascii tablodan harf yada işareti tanır ve basar. 102 tuş bulunur. XT ve AT olmak üzere iki çeşittir. Klavye bir giriş ünitesidir.Klavyede bulunan tuşların görevleri şunlardır.
Klavye üzerindeki tuşları 4 kısımda inceleyebiliriz;
1. Fonksiyon tuşları
2. Daktilo tuşları
3. Nümerik tuşlar
4. Özel tuşlar
Fonksiyon Tuşları : Bu tuşlar her programlama dilinde ve işletim sisteminde farklı görevler almıştır. F1 den F12 ye kadardır.
Daktilo Tuşları : Bu bölümde A ile Z arası harfler 0 ile 9 arası rakamlar !,^,” , ? vb. gibi işaret tuşları ile bazı özel tuşlar bulunur.
Numerik Tuşlar : Bu bölümde 0 ile 9 arası rakamların yanında bazı özel fonksiyonlar bulunur. "NUM LOCK" bir kez basıldığında ışık söner ve rakamlar yerine özel fonksiyonlar çalışır.
Özel Tuşlar
Backspace (İşaretli tuş) : İmlecin bulunduğu yerden sola doğru tek tek tamamını siler.
Delete (Del) : İmlecin bulunduğu yerden sağa doğru tek tek siler.
Print Screen : Yazılan yazıyı yazıcıya yollar.
Caps Lock : (Bu tuş açıksa klavyenin sağ üst köşesinde ışık yanar.) Büyük harf ya da küçük harf tuşu.
Num Lock : (Bu tuş açıksa klavyenin sağ üst köşesinde ışık yanar.) Bu tuş açıkken klavyenin sağ tarafında bulunan rakamları kullanabiliriz.
Scroll Lock : Bu tuşa basıldığında imleç kilitlenir ve ekran kayar.
Pause : Bu tuşa basıldığında ekran durur.
Insert : Araya yazı yazacağı zaman kullanılan bir tuştur.
Control+Alt+Del : Aynı anda basıldığında bilgisayarın açma – kapama düğmesine basmadan hafızayı tamamen silmemizi ve bilgisayarı yeniden başlatmamızı sağlar.Ayrıca tuş kilitlenmesini de açar.
Ctrl+Break : Programlarda çalışmayı durdurur.
Bilgisayarınızda çalışırken herhangi bir şekilde yazdığımız harf tuşu işlemiyorsa ALT+ASCII (ASC 11,000 ile 25,000 arası rakamdır) yazılırsa o ekrana ait karakter ekrana gelir.Örnek ATL tuşu+115=M harfidir. Bilgisayar açıldığında yanıp sönen göstergeye “İMLEÇ ” denir. İmleç her tuşa basıldığında sağa doğru kayar.
Home : İmleci satırın başına getirir.
End : İmleci satırın sonuna ***ürür.
Page up : İmleci bir ekran yukarı çıkarır.
Page Down : İmleci bir ekran aşağıya indirir.
Tab Tuşu : Bu tuşa basıldığında imleci 8 karakter birden sağa hareket ettirir. Shift tuşu ile kullanıldığında 8 karakter sola getirir.
AltGr : (Klavye üzerinde bazı tuşlar ikiz,bazı tuşlar üçüz görevlidir. İkiz görevliler Shift tuşu ile basılırsa ikinci karakteri yazar.
Örnek: Shift+2 tuş bileşimi = ’ işarettir.)
Bazı tuşlarda 3 adet simge vardır.bunlardan sağ alttaki simgeyi yazmak için Altgr tuşu ile birlikte ilgili tuş basılarak yazılır.
Işıklı kalem (light pen)
Çizgisel (bar) kodları okumada, şekil çizme ve elyazısı yazmada kullanılır.
Grafik masası
Özel bir kalem kullanarak ekranda yazı ve şekillerin gözükmesini sağlayan küçük kare biçiminde masa.
Dokunma ekranları (touch screen)
Ekranda gözüken komut üzerine parmak ile dokunduğunda o komutun çalışmasını sağlayan ekran tipidir.
Joystick - GamePad
Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır.
Fare (Mouse)
Ekranda gözüken imleç yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanılmasıyla işaretleme, tıklama ve sürükleme yapılarak işlemler yaptırılır.
İmleç: Farenin ekran üzerinde nerede olduğunu gösterir.
Tıklama: Farenin sol tuşuna bir kez basılmasıdır.
Çift Tıklama: Farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez tıklanmasıdır. Bir simgeye yüklenen işlevinin yerine getirilmesini sağlar.
Sürükleme: Farenin sol tuşunu basılı tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir.
Tarayıcı (Scanner)
Resim, grafik ve önceden yazılmış yazıları bilgisayar ortamına aktarmakta kullanılır. 300x600 dpi, 600x600 dpi, 600x1200 dpi, 600x2400 dpi ...
CD-ROM sürücü (Compact Disk-Read Only Memory)
Son yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlanan veri depolama birimidir. 650 MB .
Bir CD'de 24 Ciltlik bir ansiklopedideki yazılar, resimler, video klipler, animasyon ve sesler saklanabilir. Bir program yüklerken 20-40 disketin takılıp çıkarılması yerine CD-ROM'lar tercih edilir. CD-ROM'lar özellikle çok büyük yer kaplayan çoklu ortamlarda (multimedia=ses+video+resim+animasyon) yazılmış yazılımlar için zorunludur.
CD-ROM üzerindeki bilgiler günümüzde değiştirilememektedir. CD-ROM'lara bilgi yazmak için, yazılabilir.
CD-ROM'lar kullanılarak CD-ROM yazıcılarla kopyalama yapılmaktadır.
CD-ROM sürücülerde müzik CD'leri de dinlenebilir.
Bir CD sürücü alırken veri transfer hızının büyük olanlar tercih edilmelidir.
1 CD-ROM'a 650 MB veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla CD-ROM'lara daha fazla veri depolama olanağıda çıkmıştır.
1 MB kalın bir roman kadardır (resimsiz). 1 CD-ROM'a 20 cilt kalınlığındaki bir ansiklopedi depolanmaktadır. Bu ansiklopediler ses, resim, video görüntü, animasyon ve grafik (multimedya) özellikleri de içermektedir.
Disketlere ve harddiske veriler magnetik olarak kaydedilirler. Verilerinizin bozulmaması için disketlerinizi magnetik ortamdan uzak tutunuz.
CD-ROM'lardaki veriler optik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar.
CD-ROM'lardaki verilerin korumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir. CD-ROM sürücü varsa hard diskten sonraki en son sürücünün adını alır. Örneğin: Hard Disk C ve D ise, CD-ROM sürücü E ile belirtilir.
Bunların yanında Laser Disk Sürücüsü, video, kamera, mikrofon, televizyon ve radyo'da giriş birimi olarak kullanılmaktadır.
DVD-ROM: Dijital Versatile Disk
CD-Rom’ların yerini alması beklenen yeni bir optik disk teknolojisi. 133 dakikalık bir filmin tek bir diskte tutulması sağlanabilecek DVD-Romlarla. DVD-Rom oynatıcı denilen aletlerin normal CD-Romları da okuması söz konusu.
Çıkış Birimleri
Disket sürücü (Disk Driver)
Hem giriş hem de çıkış birimidir. Disket denilen magnetik ortama veri yazılabilen ve üzerindeki verileri okuyabilen bir birimdir.
Disket verileri magnetik ortamda saklar. Disketlerin kullanımı ve taşınması kolaydır. Veri taşımakta ve yedekleme amacıyla kullanılırlar. Disketlere veriler kopyalanabilir, eklenebilir, silinebilir, değiştirilebilir.
Disketlerdeki verilerin bozulmaması için; disketlerin magnetik ortamdan, sıcaktan, soğuktan, nemden, güneş ışınlarından uzak tutmak gerekir.
1 yüksek yoğunluklu (HD-High Density) disketin boyu 3.5 inç (=8.89 cm)'dir.
Disketin yazılabilir ve silinebilir olması için disketin açma kapama düğmesinin kapalı olması gerekir. Disketin kayan penceresi hiç bir zaman açılmamalıdır.
Disket sürücü için A harfi kullanılır. İkinci disket sürücü veya sanal disket sürücünün adı da B'dir.
Bir 3.5 inç'lik yüksek yoğunluklu (High Density kısaca HD diye gösterilir) disket 1.44 MB veri alır.
720 KB veri alan 3.5 inçlik disketler de eski disket sürücülerle kullanılmaktadır.
Daha önceki yıllarda, 5.25 inçlik yüksek yoğunluklu disketler 1.2 MB veri disketlerle, 180 KB ve 360 KB veri alan disketler de kullanılmaktaydı.
Disketlerin kullanılabilmesi için biçimlenmesi (formatlanması) gereklidir. Formatlama disketi iz ve sektörlere bölerek bilgisayarın kullanımına hazır hale getirmektir.
Ekran-Monitör
Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar.
Bilgisayarla kişi arasında iletişim sağlar.
Grafik ekranda pikseller (nokta) bulunur. Bir ekranda ne kadar çok piksel varsa ekranın çözünürlüğü artar. 640 x 480 piksel, 800 x 600 piksel, 1024 x 768 piksel gibi. Ekranın kaliteli olmasının çok büyük önemi vardır.
Ekranlardan titreşimsiz ve az radyasyonlu olanları tercih edilmelidir. Ekranların boyutu, 14 inç, 15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir.
Ekrandalardaki görüntü netliği noktalar arasındaki uzaklıkla ilgilidir. İki nokta arasındaki uzaklık ne kadar azsa o kadar iyi görüntü elde edilir. Ekrandaki noktalar arası uzaklığı 0.28 mm ve daha az olanlar tercih edilmelidir.
Non Interlaced monitörler daha az
VGA (Video Graphich Adaptor) 640*480 16 renk ekran
sVGA (Super Video Graphich Adaptor)
16 renk : 4 bit renk
256 renk: 8 bit renk, 640 * 480, 512 K bellek
65 536 renk: 16 bit renk , 1024 * 768, 2 MB bellek
16 777 216 renk: 24 bit renk, 1280 * 1024, 4MB bellek
Sabit (Hard) Disk Sürücü
Sabit disk sürücü, bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Sabit disk kapalı bir kutu içinde bilgisayarın içinde bulunmaktadır. Sabit disk sürücü, verileri bir dizi dönen magnetik yapraklarda magnetik olarak saklar. Her magnetik yaprakta okuma ve yazma işlemini yapan okuma yazma kafası vardır. Daha çok veri kaydedilir.
Sabit disk, merkezlerinden geçen bir mil üzerine üst üste yerleştirilmiş plaklara benzer. Bu plaklar mil ile beraber belirli bir hızda dönerler ve bu sırada okunurlar veya üzerlerine yeni bilgiler yazılır. Erişim hızı ve kapasitesi yüksektir.
Bir sabit diskin bir veriyi bulma hızının DÜŞÜK olması, o sabit diskin verilere ulaşma hızının YÜKSEK olduğunu gösterir. Örneğin, sabit diskteki okuma yazma kafası, bir veriye 10 ms (mili saniye, 1 sn/1000)'de erişirse; aynı veriye 19 ms'de erişen sabit diske göre daha hızlı okuma yapmış olur.
Sabit disklerin kapasitesi ne kadar büyük olursa o kadar çok bilgi saklanabilir. Sabit diskler bilgisayarın ana kartına IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System Interface- skazi diye okunur) veya EIDE (Enhanced IDE, geliştirilmiş IDE) diye adlandırılan kablolarla bağlanırlar.
Sabit diskler C harfiyle temsil edilirler. Diğer sürücüler varsa bu harfleri izler. Örneğin, ikinci bir harddisk ya da harddiskin ikinci bölümü varsa D'dir.
Sabit diskler zamanla dolar. Bazı dosyaları silmek gerekir. Silinecek dosyaları rastgele seçmemek; bilinçli olarak yapmak gerekir. Bazı dosyalar yedeklendikten sonra silinebilir. Bazı dosyalar sıkıştırma programları ile sıkıştırılarak daha az yer kaplamaları sağlanır.
Sabit diski ana karta bağlamak için kablolar kullanılır. Bunlar:
IDE (Integrated Drive Electronics)
SCSI (Small Computer System Interface)
EIDE (Enhanced (geliştirilmiş IDE)
Yazıcı (printer)
Ekranda gözüken bilgileri kağıt üzerine yazdırmaya yarar. Yazıcılar;
Nokta vuruşlu yazıcı (dot matrix): 9 iğneli ve 24 iğneli olabilir. Şerit takılarak kullanılır.
Mürekkep püskürtmeli yazıcı(ink jet): Kartuş takılarak kullanılır. Renkli çıkış alınabilir. 300 dpi -
lazer yazıcı (laser): 300 dpi- , dakikada 4, 8, 12 ... sayfa baskı, toner kullanılır.
LCD Panel (Liquid Crystal Display)
Bilgisayara bağlanılarak kullanılır. Bilgisayar ekranında gözükenleri duvara yansıtmak amacıyla tepegözün üzerine konulur. Ekranda gözükenler duvarda veya perdede geniş olarak görünür.
Kulaklık ve Hoparlör
Bilgisayar tarafından üretilen veya kaydedilmiş sesleri duymak için kullanılır.
Ses Kartı
CD kalitesinde, 16 bitlik, ses alabilmek için kullanılır. Ses kartları sayesinde ses kaydı yapılabilir.
Diğer Parçalar
Gözle görülen ve dokunulabilen parçalar bilgisayar donanımını oluşturur.
Merkezi İşlem Birimi-MİB (Central Processing Unit-CPU)
Bilgisayarın çalışmasını düzenleyen ve programlardaki komutları tek tek işleyen birimdir. İşlem hızına göre çeşitli modelleri vardır:
Pentium işlemci, 80486, 80386, 80286, 8088, 8086.
Merkezi İşlem Birimi, Aritmetik ve Mantık Birimi ile Kontrol Ünitesinden oluşur.
Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit - ALU) : Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir.
Kontrol Ünitesi (Control Unit - CU) : Işlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar.
Ana Bellek (RAM - Random Access Memory- Rastgele Erişimli Bellek):
Programların ve verilerin kullanıldıkları zaman geçici olarak depolandıkları yerdir. MİB'de işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiğinde ana bellekteki veriler kaybolur. Birimi megabayt (MB)'dır. PC'lerde 8, 16, 32, 64 MB ve katları bellekler kullanılmaktadır.
Veri Birimi BYTE'dır. Bir Byte 8 Bittir.
1 Bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0, açık devre=1) oluşur.
1 BYTE 1 karakter'dir.
1024 BYTE = 1 KiloByte'dır. (KiloByte = KB)
1024 KB = 1 MegaByte'dır. (MegaByte = MB)
1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)
1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB)
RAM BELLEK " Random Access Memory " : Rastgele erişimli bellektir. Istenilen bölgesine bilgi depolanabilir, silinebilir, okunabilir, değiştirilebilir. Yalnız elektrik kesintisi veya makineyi kapatma durumunda tüm bilgiler silinir.
ROM BELLEK " Read Only Memory " :Sadece okunabilir bellektir. Bu bellek üretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri okunabilir fakat üzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanıcı tarafından verilen komutları işleme koyar. RAM belleğe göre oldukça pahalıdır. Gelişen teknoloji ROM bellek ailesine iki yeni türü daha kazandırmıştır.
PROM : Programlanabilen ROM bellektir.
EPROM : Hem silinebilen hem de programlanabilen ROM bellektir.
Ana Kart (Mainboard -Motherboard)
Bilgisayarlardaki temel devre ve bileşenleri üzerinde bulunduran kart. Ana kart, CPU, BIOS, bellek, depolama aygıtı arabirimleri, seri ve paralel portlar, genişleme yuvaları ve ekran, klavye gibi çevre ünitelerinin denetleyicilerini bulundurur. Bir PC’ yi daha iyi bir modele çevirmek için ana kartı değiştirmek gerekir. Ana kartla birlikte sadece CPU değil, ROM ve ana bellek de daha iyi modele geçirilmiş olur. Ancak bu işlem sırasında genişleme kartlarının yeni ana kartla uyumlu olmasına dikkat edilmelidir.
Windows XP Kurulumu
Öncelikle bilgisayarımızın biosuna girip boot seçeneklerinden CD'den boot'u aktiv edin ve Windows XP CD'sini CD-Rom'unuza yerleştirin.Bilgisayarı başlatın. Aşağıdaki ekranla karşılaşınca hergangi bir tuşa basın.
XP Kurulumu başlıyor...
İşte bu ekranla karşılaştığımızda bilgisayarımızda "SATA" veya "SCSI" bir sabitdisk kullanıyorsak "F6" 'ya basmalıyız.
Windows XP Kur başlatma dosyalarını yüklemeye devam edecek ve bir süre için siyah bekleme ekranı ile karşılaşacağız.
Kurulum bize ne yapmak istediğimizi soruyor.Biz sıfırdan yükleme yapmak istediğimizden "Enter" tuşuna basıyoruz.Daha sonra karşımıza gelen sözleşme ekranınıda "F8" tuşuna basarak geçiyoruz.
Windows XP'yi kurmak istediğimiz sabit diski ve bölümü seçip tekrar "Enter" tuşuna basıyoruz.
İşte önemli bir yol ayrımındayız.Sabit diskimizde dosya yapısı olarak FAT32 'yi mi yoksa NTFS'yi mi seçeceğiz. Ben dosya sistemini değiştirmek istemediğimden default olarak gelen son seçeneği benimsiyorum ve devam etmek için "Enter" tuşuna basıyorum.
Windows Kur bir inceleme gerçekleştirip bilgisayarınızı yeniden başlatacak. Yeniden başlatma ekranında 15 saniye beklemek yerine "Enter" tuşuna basarak manuel olarak yeniden başlatma işlemini hızlandırabilirsiniz..Kurulum sırasında USBEHCI hatası ile karşılaşırsanız yapmanız gereken şey bios'tan veya anakartın üzerinde bulunan jumperlardan USB 2.0 özelliğini disable yapmanızdır.
Yeniden başlatma ile beraber Windows XP başlangıç logosu ile ilk kez karşılaşıyoruz ve asıl kurulum işlemi başlıyor.
Aygıtların yüklendiğine dair ekrandan sonra ayar pencereleri ardı ardına geliyor.Bölge ve Dil seçenekleri menüsünde ben şahsen Türkiye'de olduğumdan özel bir ayar yapmadan "İleri" tuşuna basıyorum. İsteyenler "Ayrıntılar" tuşuna basarak yüklenecek ingilizce dil seçeneğini kaldırabilirler.Yükleme sırasında monitorünüz birkaç kez kapanıp açılabilir bu sizi korkutmasın sadece algılama işlemi yapılıyor.
Diğer ayar pencerelerinde de Windows XP Kur'un bizden istediklerini yazıp "İleri" tuşu ile devam ediyoruz.
Bu ekranda bir yönetici parolası girmemiz şart değil ,bu bölümü boş bırakıp sadece bilgisayar adını vemeniz de yeterli olacaktır."İleri" tuşu ile sonraki ekrana geçiyoruz.Karşımıza gelen zaman ayarları da doğruysa tekrar "İleri" 'ye basıp kurulumun diğer safhalarına geçmemek için bir nedenimiz yok.
Ağ yüklemesinin sonunda bize tekrar birkaç soru sorulacak.Bunları hiç karıştırmadan "İleri" tuşu ile geçiyoruz.
Ve kurulum farklı yüklemelerle sürüyor.
Bilgisayarımız yeniden başlatılıyor.Ve görünüm ayarlarını onaylamamız isteniyor.Onaylamalardan sonra Windows XP sizi biraz bekletebilir.
Tam işlemler bitti derken Windows XP'nin yeni bir ayar penceresi ile karşılaşıyoruz."İleri" tuşuna basıyoruz ve yeni ayarlara başlıyoruz. XP bilgisayarımızda sürücüsünü kurabildiği bir modem ve/veya ağ kartı algılayıp onu sisteme kurduğu zaman bu ayarlarla karşılaşırız, ayarlar kişiye özel yapılabilir ben ilk pencerede 2. seçeneği seçip "İleri" 3. pencerede de herhangi bir ayar yapmayıp "Atla" tuşuna basıyorum.
Şimdiki ekranımız ise Microsoft'un tartışılan etkinleştirme. Etkinleştirmeyi sonra yapmak istediğimizi belirten şıkkı seçip "İleri" tuşuna basıyoruz.Ürün aktivasyonu hakkında bilgi için buraya tıklayabilirsiniz.Sonra karşımıza çıkan ekran bize adımızı soracak ,yazıyoruz ve tekrar "İleri" tuşuna basıyoruz.
Ve işte bu kadar Windows XP bize teşekkür edip hoşgeldiniz diyecek.
Evet masaüstü ile karşı karşıyayız.Hepimize geçmiş olsun..
BIOS Ayarları
CMOS, BIOS verilerini tutan yarı iletkene verilen isimdir. (Complementary ****l Qxide Semiconductor). BIOS Setup'ı ilk açtığınızda ekrana gelen menüye de CMOS Setup adı verilir. Ok tuşları ile buradaki seçeneklerden birinin üzerine gelip enter tuşuna bastığınızda ya alt menülere geçilir, ya da bu seçenekler zaten kendi başına birer komuttur; bu komut yerine getirilir. BIOS Setup'ın tüm pencerelerinde olduğu gibi bu pencereden de Esc tuşuna basılarak çıkabilir veya F10 tuşuna basarak yaptığınız değişiklikleri kaydederek çıkabilirsiniz.
Not : BIOS ayarlarını anlatırken "Enabled" ve "Disabled" terimlerini kullanacağız. Çoğu BIOS ayarlarının karşısında bulunana bu seçeneklerden ilki yani, "Enabled" o ayarın aktif olduğunu, "Disabled" ise devreden çıkarılmış olduğunu gösterir.
Standart CMOS Setup
BIOS Ayarları
CMOS, BIOS verilerini tutan yarı iletkene verilen isimdir. (Complementary ****l Qxide Semiconductor). BIOS Setup'ı ilk açtığınızda ekrana gelen menüye de CMOS Setup adı verilir. Ok tuşları ile buradaki seçeneklerden birinin üzerine gelip enter tuşuna bastığınızda ya alt menülere geçilir, ya da bu seçenekler zaten kendi başına birer komuttur; bu komut yerine getirilir. BIOS Setup'ın tüm pencerelerinde olduğu gibi bu pencereden de Esc tuşuna basılarak çıkabilir veya F10 tuşuna basarak yaptığınız değişiklikleri kaydederek çıkabilirsiniz.
Not : BIOS ayarlarını anlatırken "Enabled" ve "Disabled" terimlerini kullanacağız. Çoğu BIOS ayarlarının karşısında bulunana bu seçeneklerden ilki yani, "Enabled" o ayarın aktif olduğunu, "Disabled" ise devreden çıkarılmış olduğunu gösterir.
Standart CMOS Setup
Ana Menüden bu bölüme girdiğinizde, temel sistem ayarları ve sistem saati ile ilgili seçeneklere ulaşırsınız.
Date/Time : Sistem saatini ve tarihini buradan ayarlayabilirsiniz. Aslında sistem saatini ve
tarihini Windows veya DOS'tan da ayarlayabilirsiniz. İşletim sistemlerinin saat ve tarihleri
BIOS'dakilerden farkı olmaz. Tarih konusunda küçük bir not düşmek gerekli. Yıl iki basamaklı
görünüyorsa 2000 yılı sorununuz olabiliyor. Yani 2000 yılında tarih 00 olarak görünecektir.
Sistem ve uygulamalarınızın tümü 1900 yılı gibi algılayabilir. Ancak uzunca bie süredir
anakartlarda bu sorun, yıl dört haneye çıkarılarak giderilmiştir ve tarihin 2079 yılına kadar
gösterilmesi sağlanmıştır. Tabi anakartlarda bu sorunun çözülmesi her şeyi halletmeyebilir;
bazı kritik yazılımlarda tarih yazılım tarafından belirleniyor olabilir. Bu durumda yazılımların güncellenmesi gerekir.
Sabit Diskler : BIOS ve anakartlar 4 IDE sürücüye (sabit disk veya CD-ROM) destekler.
IDE disketlerinizin ayarlarını "Hard Disks" adlı bu bölmede görebilirsiniz. Ancak sisteminizdeki
IDE CD sürücüler veya SCSI sürücüler burada görünmez. Burada disklerinizin MODE bilgisini tüm
disk sürücülerinizin için AUTO olarak seçmenizi öneririz. Böylese BIOS, POST sırasında
diskinizin özelliklerini belirleyip sistemi ona göre açabilir. BIOS diskinizi bu şekilde, ana
BIOS Setup menüsünden "IDE HDD Auto Detection" seçeneği ile BIOS'un diskinizi bulmasını
sağlayabilirsiniz. Hard Disk bölmesindeki parametreler diskinizin kafa, silindir, sektör sayısı
ve teknoloji ile ilgili bazı bilgiler içerirler. Nadirende olsa BIOS bazı diskleri otomatik
olarak tanımayabilir. Bu durumda disk türünü (Type) "User"(Kullanıcı) olarak seçip disk üzerinde
yazan bu parametreleri elle girerek diskinizi tanıtabilirsiniz. Neyse ki günümüzde tüm yeni
anakartlarda "IDE HDD Auto Detection" seçeneği vardır ve bu çoğu diski tanımamazlık etmez.
Disk Sürücüler : Hemen hemen her PC'de bir disket sürücü vardır. Hatta bazılarında iki tane
olabilir. İşte bu bölmeden disket sürücünüzün tipini seçeceksiniz. Tek bir disket sürücünüz
varsa bunu 1.44M, 3.5" olarak seçebilirsiniz. Diğer disket sürücü (Drive B) ise "Not Installed"
(Kurulmamış) olarak bırakılır. Günümüzde çoğu disket sürücü 1.44MB'lık diskleri okur. Bir ara
2.88MB'lık disket sürücülerde çıktı ama bu kapasiteye sahip diskler pek yaygınlaşmadığından sürücüleride yaygınlaşmadı.
Video : Bu, monitörünüzün tipi ile ilgili bir ayardır. Eskiden 40 veya 80 sütunluk CGA
monitörler veya mono monitörler varken bu ayar işe yarardı. Artık hep renkli VGA veya SVGA monitörler kullanıldığı için bu ayar EGA/VGA olarak bırakılıyor.
Halt-On : POST, yani BIOS'un gerçekleştirdiği donanım testleri sırasında bir donanım hatası ile
karşılaşılırsa sistem durur. Halt-On seçeneği ile bazı hataların dikkate alınmamasını, POST
işleminin devam ederek sistemin açılmasını söyleyebilirsiniz. Bu seçenekler aşağıdaki gibidir.
No errors POST hiçbir hatada durmaz.
All errors BIOS bir hata tespit ettiğinde durur ve size bu hatayı düzentmeniz için uyarıda bulunur.
All, But Keyboard POST klavye hataları dışındaki hatalarda durur.
All, But Diskette POST disket sürücü hataları dışındaki hatalarda durur.
All, But Disk/Key POST klavye ve disket sürücü hataları dışındaki hatalarda durur.
Bellek Bilgileri : Bu alandaki bilgilerde değişiklik yapamazsınız. Burada geleneksel (base),
uzatılmış (extended) ve diğer bellek kapasiteleri hakkında bilgi yer alır.
BIOS Features Setup
CPU Internal Core Speed : Bu sayıdaki ekran görüntüsünde görülmese de bazı anakartların
özelliğine bağlı olarak burada işlemcinin hızı görünür. (233MHz, 300MHz gibi). Bazı BIOS'larda
bu değiştirilebilir değildir. Ancak yeni Abit, Chaintech gibi anakartlarda işlemci terfileri
için bu bir seçenek olarak verilmiştir ve işlemci hızını anakart üzerindeki karmaşık jumperler
ile değil doğrudan BIOS yazılımından ayarlamanıza izin verir. Bazı BIOS'larda ana menüde CPU&CHIPSET SETUP adlı ayrı bir bölümde de yer alabilir.
Virus Warning : Bu seçenek "Enabled" konumuna getirilmişse diskin boot sektöründe veya bölmeleme
tablosunda (partition table) kazara veya virüsler marifeti ile değişiklik yapılması engeller.
Boot virüsleri için güzel bir önlemdir. Ancak diski FDISK ile biçimlerken veya Windows 9x
kurulurken de bu bölmeler değiştirildiği için, bu seçenek "Disabled" konumuna getirmezseniz,
diski FDISK ile bölmeleyip format atamazsınız. Anakart kitapçığınızda bu seçeneğin sürekli
"Disabled" konumda tutulması gerektiği de yazıyor olabilir. Bunun nedeni, yeni işletim
sistemlerinin bunu gerektirmesidir.
CPU Internal Cache : Bazı BIOS'larda "CPU Level 1 cache/CPU Level 2 Cache" olarak da görünür.
Yeni PII işlemcilerde önbellek işlemci üzerindedir. Sık kullanılan bazı bilgiler disk veya
sistem belleği (RAM) yerine, geçici olarak hızlı önbellekte tutulabilir. Böylece bazı işlemler
daha hızlı gerçekleştirilir. Sisteminizin performansını artırmak için bu seçeneği sürekli
"Enabled" konumunda tutmalısınız.
BIOS Update : BIOS yongası ile bütünleşik BIOS güncelleme modülünün işlemciye gerekli bilgileri
iletmesini sağlar. Enabled konumunda durmalıdır.
CPU Fast String : Performansı artırır. Bu yüzden "Enabled" konumda olması gerekir.
Bazı BIOS'larda bulunmayabilir.
Quick Power On Self Test : POST işleminin 4 kez yerine (bazı PC'lerde 3 kez) bir kez
yapılmasını sağlar. Sistemin hızlı açılmasını sağlamak için "Enabled" konumuna getirebilirsiniz.
Boot Sequence : PC'niz açıldığında BIOS'un işletim sistemi için önce hangi sürücüye bakması
gerektiğini söyler. Sisteminizi açılış disketi ile açacaksanız bu sırayı A, C ... olarak
değiştirebilirsiniz. Normalde ise açılışın hızlanması için C, A ... olarak durmalıdır. Yeni
BIOS'larda sistemin CD-ROM'dan veya diğer sürücülerden açılması için CD-ROM, E, F, LS/ZIP gibi
seçenekler de bulunur.
HDD Sequence SCSI/IDE First : Bazı yeni BIOS'larda SCSI ve IDE diskleri bir arada kullananlar
için konulan bu yeni seçenek, SCSI'ye ayarlandığında sistemin SCSI sürücüler üzerinde birden
fazla işletim sisteminin boot edilmesinde de kullanılabilir.
Boot Up Floppy Seek : Bu seçenek "Enabled" konumda ise açılışta disket sürücü bir kez aranır.
Ama "Disabled" konumda ise sistem ara sıra disket sürücüyü yoklayarak doğru çalışıp çalışmadığını
kontrol eder. Sisteminizin ara sıra işlem yapmayı kesip disket sürücüyü aramasını istemiyorsanız
"Eisabled" konumuna getirin; çünkü default ayarı "Disabled" dır.
Floppy Disk Access Control : Bazı BIOS'larda bulunan bu ayar, sabit diskten disket sürücüye
dosya kopyalamasını engeller. R/W (Read/Write) seçilmişse, diskete yazdırma yapılabilir ve
disket okunabilir.
IDE HDD Block Mode Sectors : Bu seçenek, disketlerde veri transferi başına bir sektör yerine
her transferde birden fazla sektörün işleme alınmasını sağlayarak disk performansını artırır.
Tüm yeni diskler bu özelliği destekler. Bu tür yeni disketlerde seçenek "HDD Max" olmalıdır.
Boot Up NumLock Status : Klavyenizin sağındaki numerik tuş dizisi-klavyenizde NumLock tuşu
basılı ise - rakamları yazmak için de kullanılabilir, ok ve fonksiyon (sayfa yukarı/aşağı
kaydırma, metin sonuna/başına gitme vs.) tuşları olarak da. BIOS'ta bu seçeneği "On" durumuna
getirirseniz; sistem açıldığında NumLock tuşuna basmışsanız gibi olur ve numerik klavye rakamları
yazar.
Boot Up System Speed : Yeni bazı BIOS'larda bulunan bu ayarı, sistemin işlemci hızınıza uygun
olarak açılması için "High" konumuna getirmelisiniz. "Low" konumda iken sistem dahili veriyolu
hızında açılır. Bazı çok eski çevre birimleri ve oyunlar bu hıza alışık olmadığı için, Low
seçeneği konulmuştur. Normalde "High" konumda durmalıdır.
Gate A20 Option : Bu seçenek, sistemin 1 MB üzerindeki uzatılmış belleği (extended memory)
nazıl kullanacağı ile ilgilidir. "Fast" seçilmişse, sistem yonca seti Gate A20'yi kontrol eder.
"Normal"e ayarlanmışsa, klavye denetçisindeki bir pin bunu denetler. Gate A20'yi "Fast" olarak
seçmek, özellik Windows ve OS/2'de sistem performansını artırır.
Typematic Rate : Üç seçenek halinde bulunur. (Bazı BIOS'larda, "BIOS Features Setup" ekranının
sağ tarafında yer alır.) Klavyede bazılı tutulan bir tuşun tekrarlanma hızını ayarlayan bu
seçeneklerden ilki 'Typematic Rate Setting' dir ve "Enabled" konumuna getirildiğinde ikinci ve
üçüncü seçeneklerin ayarlanabilmesini sağlar. "Typematic Rate (chars/sec)" adlı ikinci seçenek,
klavyede bir tuşu basılı tuttuğunuzda, saniyede aynı karakterden kaç adet yazılacağını belirler.
Pek gerekli bir ayar olduğu söylenemez. Üçüncü ayar olan Typematic Rate Delay ise, bir klavye
tuşunu basılı tuttuğunuzda aynı karakterin tekrarlanarak yazılması için arada kaç milisaniye
süre olması gerektiğini belirler.
Security Option : Sisteminize ve BIOS Setup'daki ayarlara başkalarının ulaşamaması için BIOS
Setup'tan nasıl şifre koyabileceğinizi biraz ileride açıklayacağız. Bu seçenek ise bu şifrenin
sistem için mi BIOS Setup için mi olması gerektiğini belirler. Hani bazen BIOS Setup'ta şifre
koymanıza rağmen sistem takır takır açılır, yoksa sistemin şifre özelliği çalışmıyor mu diye
sinirleriniz bozulur ya... İşte o zaman bu ayar "Startup" konumuna getirilmiş demektir. Oysa bu
ayar "System" konumuna getirilirse, sistem açılışta şifre sorar ve şifreyi girmeden PC'nizi
açamazsınız.
PS/2 Mouse Function Control : Yeni sistemlerde fare bir COM portuna değil, yuvarlak bir PS/2
portuna bağlanır (tabii bunun için PS/2 farenizin olması gerekir.) İşte bu ayar "Auto" ise
sistem açılışta PS/2 fareyi tanır ve IRQ12'yi bu fareye ayırır. Aksi halde IRQ12 başka kartlara ayrılabilir.
PCI/VGA Palette Snoop : Bazı grafik kartları (örneğin grafik hızlandırıcılar ve MPEG kartları)
standart VGA olmayabilir ve renkleri düzgün şekilde göstermeyebilir. Bu ayarın "Enabled" yapılması sorunu giderir. "Disabled" olarak bırakılması önerilir.
OS/2 Onboard Memory > 64MB : OS/2 işletim sistemi ile birlikte 64MB'tan büyük DRAM
kullanıyorsanız bu ayarın "Enabled" yapın. Aksi halde "Disabled" olsun.
Video ROM BIOS Shadow : Bu ayar "Enabled" yapıldığında video BIOS'unun ROM tipi bellekten
RAM tipi bellek ROM'dan hızlı olduğu için, "Shadow" adı verilen bu işlem sayesinde sistem
performansı artar. Hemen bu seçeneği altında bir dizi bellek adresi göreceksiniz. Bunlar ROM
kullanan diğer kartlara aynı işlemi uygulamak içindir. Ancak kitapçıklarına bakarak bu kartların
hangi adresleri kullandığını öğrenmeli, ona göre bu seçenekleri "Enabled" konuma getirmelisiniz. Çünkü bu işlem 640-1024K arasındaki bellekten çalar.
CHIPSET Features Setup
Anakartın yonga seti ile ilgili ayarlar bu kısımda bulunur. Günümüzde çoğu anakartta bulunan
yonga seti ve bellek ayarları ile ilgili seçenekleri bu bölümde anlatacağız.
EDO Auto Configuration : Bu ayar genelde default olarak 60 ns'ye ayarlanmıştır.
50 veya 70 ns'lik EDO RAM'ler kullanıyorsanız bu ayarı 50 veya 70 ns'ye getirebilirsiniz.
EDO RAM ile ilgili teknik bilgiler içeren diğer ayarları olduğu gibi bırakmanız önerilir.
SDRAM Configuration : Sisteminizde SDRAM tipinde bellek kullanıyorsanız belleklerinizin hızını
burada belirleyebilirsiniz. LX yonga setli anakartlarda bu ayar 8, 10 veya 12 ns olabilir.
BX anakartlar için geliştirilen 100MHz'lik belleklerde ise bu ayar 6 veya 8 ns olmalıdır.
SDRAM ile ilgili teknik bilgiler içeren diğer ayarları olduğu gibi bırakmanız önerilir
8/16 Bit I/O Recovery Time : 8 ve 16 bitlik ISA kartlar için zamanlama. Dafault ayarlarda
bırakılmalıdır.
Memory Hole at 15M-16M : Bu ayarı "Enabled" yapmak, belleği 15-16 MB arasındaki kısmını bu
ayarı özellikle gerektiren ISA kartlara ayırır. Sisteminizde bu tür bir ISA kart yoksa ve bu
ayar "Enabled" edilmişse sistem belleği 1 MB az görünebilir. Özel bir durum olmadıkça bu ayarı
"Disabled" olarak bırakın.
PCI 2.1 Support : Bazı BIOS'larda bulunan bu ayar PCI 2.1 standardının desteklenmesini sağlar.
"Enabled" konumda tutulmalıdır.
DRAM are xx bits wide : Pariteli bellek kullanıyorsanız bunlar 36 bit'lik olarak kabul edilir.
Örneğin iki pariteli bellek modülü varsa bu ayar 72 olarak görünür. Paritesiz bellekler ise 32
bitliktir. Yine iki bellek modülü varsa bu ayar 64 olarak görünür.
Data Integrity Mode : Hata düzeltmeli (ECC) bellek kullanıyorsanız bu ayar ECC yapılmalı, aksi
halde Non-ECC olarak bırakılmalıdır.
Onboard Serial Port 1 : Birinci seri portun bellek adresini ve IRQ'sunu gösterir. Bazı dahili
modemler bu portu (COM 1) kullanır ve seri portun iptal edilerek dahili veriyoluna
yönlendirilmesini gerektirir. Bu durumda Seri port "Disabled" ayarına getirilir. Seri Port 1'in
default bellek adresi ve IRQ'su 3F8H/IRQ4'tür.
Onboard Serial Port 2 : İkinci seri portun bellek adresini ve IRQ'sunu gösterir. Seri port 1 için söylediklerimiz bu port için de geçerlidir. Seri Port 2'nin default bellek adresi ve IRQ'su 2F8H/IRQ3'tür.
Onboard Parallel Board : Paralel portun bellek adresini ve IRQ'sunu gösterir. Default değeri
378H/IRQ7'dir. Bir PC'ye paralel portlu giriş çıkış (I/O) kartı bağlanarak paralel port sayısı
üçe çıkarılabilir. Ancak bu bellek adresi ve IRQlarında çakışma olmamalıdır.
Paralel Port Mode : Default ayar "Normal" dir. Bu, portun normal hızda ama tek yönlü
çalışmasını sağlar. EPP modu portun çift yönlü ve maksimum hızda çalışmasını, ECP çift yönlü ve
maksimum veri transfer hızında daha hızlı çalışmasını, ECP+EPP modu ise normal hızda çift yönlü
çalışmasını sağlar. Özellikle tarayıcı, yazıcı gibi cihazlar bu modları kullanabilir.
ECP DMA Select : ECP modu hızlıdır ama bir DMA (Direct Memory Access - Doğrudan Bellek Erişimi)
kanalının kendisine ayrılmasını ister. Seri porta ECP veya ECP+EPP modlarından birini kullanan
bir aygıt takmışsanız ve seri portu buna göre ayarlamışsanız işte bu seçeneği default ayarı
olan "Disabled" dan çıkarıp DMA 1 veya 3 kanalına ayarlamalısınız.
UART2 Use Infrared : Bu ayar "Enabled" konuma getirildiğinde anakart üzerindeki infrared
özelliği devreye girer ve ikinci seri UART portu anakart üzerindeki infrared konnektörüne
ayırır. (Infrared cihazlar, kablo gerektirmeden kızıl ötesi ışınlarla PC ile veri alış
verişinde bulunurlar; ancak bunun içinde sisteme bu konnektör yardımı ile bir IrDA cihazlar
pek piyasaya çıkmadığı için bu ayarı "Disabled" konumda tutabilirsiniz. )
Onboard PCI IDE Enabled : Bu ayarı kullanarak IDE kanalını, ikinci IDE kanalını veya her
ikisini birden ("both" seçeneği ile) aktif konuma getirebilirsiniz. Normalde her iki IDE
kanalını da açık tutmalısınız, ancak sadece SCSI sürücüye sahip sistemler için her iki kanal da
"Disabled" konuma getirilebilir.
IDE Master/Slave PIO/DMA Mode : IDE kanallarına (0 ve 1) master ve slave olmak üzere ikişerden
dört IDE sürücü bağlanabilir. IDE aygıtları farklı modlarda (0, 1, 2, 3) sahip olduğu için
bunların bağımsız olması gerekir. IDE sürücüleriniz optimum performansa göre ayarlanır.
CPU Warning Temperature : İşlemci ısısı kaç dereceye gelince sistemin alarm vereceğini belirler.
İşlemci ısısının üst ve alt limitlerini buradan belirleyebilirsiniz. İşlemci ısısı belirlenen
limitleri aşarsa sisteminize kurulu uyarı mekanizması devreye girer.
Current CPU Temperature : Anakartınızda ısı sensörleri varsa, bu alan işlemci ısısını gösterir.
Current System Temperature : Sisteminizde (anakartın çeşitli yerlerinde) ısı sensörleri varsa,
bu alan sistem ısısını gösterir.
Current CPUFAN 1/2/3 Speed : Anakartınızda bu iş için bir denetleme sistemi varsa sisteminizdeki
üç CPU fanının hızını gösterir.
POWER Management Setup
Bu bölümde sisteminizin güç tüketimini azaltmak için için ayarlar bulunur.
Power Management : Güç yönetim modlarının ana denetim masasıdır. Ayarı "Max Saving"e getirirseniz
sistem kısa bir süre kullanılmadan durursa güç tasarruf moduna geçer. "Min Saving"de de aynı
işlem olur ama bu sefer sistem güç tasarruf moduna daha uzun sürede geçer. "Disabled" seçeneği
tüm güç yönetim modunu tümüyle devreden çıkarır. "User Define" seçeneği ise bu bölümdeki diğer
seçenekleri ayarlanabilir konuma getirerek, kullanıcının kendi tercihlerini yapabilmesini sağlar.
PM Control By APM : Sisteminizde gelişmiş güç yönetimi yüklüyse bu seçeneği "Yes" olarak
ayarlamak güçten daha fazla tasarruf sağlar.
Video Off Option : Bu seçenek monitörün ne zaman güç koruma tasarruf geçirilebileceğini gösterir.
All Modes Off (tüm modlarda kapama);
Always On (daima açık);
Suspend Off (suspend modunda kapama)
Susp, Styb Off (suspend ve standby modlarında kapama) seçenekleri vardır.
Video Off Method : Monitörün ne şekilde askıya alınacağını belirler. Şu seçenekler olabilir:
DPMS, Blank Screen, V/H Sync+Blank. DPMS ( Display Power Management - Görüntü Güç Yönetimi )
özelliği, ekran kartınızı - tabii bu VESA DPMS özelliği destekliyorsa - denetler. Blank Screen
sadece ekranı karartır ve sadece güç yönetim özelliği olmayan monitörlerde kullanılır.
V/H Sync+Blank seçeneği ekranı karartır ve yatay/dikey taramayı kapatır. Yeni monitör ve ekran
kartlarında DPMS seçeneği kullanılır.
Video Off After : Sistemin sırayla daha düşük güç koruması modlarından daha yüksek olanlara
geçmesini sağlamışsanız, hangi modda monitörün kapanacağını belirler.
Modem Use IRQ : Sistemi modem sinyali ile uyandıracaksanız, varsa bu seçenekte modeminizin
IRQ'sunu seçmelisiniz.
PM Timers : Bazı BIOS'larda, bu pencerenin çizgilerle sınırlanmış ayrı bir bölümünde bulunan
PM Timers ayarları güç yönetim zamanlarını belirler. Bu bölümde diski güç tasarruf moduna
geçiren "HDD Power Down" süresi, ve sistemin Uyku, Bekletme ve Askıya Alma (Doze, Standby,
Suspend) modlarına geçmeleri için gerekli süreler ayarlanabilir. Sistem bir aktivite olunca,
örneğin klavyede basılan bir tuş ilgili IRQ kanalına sinyal gönderince tekrar harekete geçer.
Power Up Control : Yine aynı pencerede ayrı bir bölmede yer alan bu grupta ayrı bir bölmede
yer alan bu grupta sistemin ne zaman otomatik açılacağını belirlenir. 'Soft-Off' özelliğine
sahip anakartlarda sistem bir düğme ile veya yazılım aracılığı ile kapatıldığında elektrik
doğrudan kesilmez, sistem askıya alınır.
PWR Button<4 sec : Bu ayar 'Soft Off'a getirildiğinde PC açma/kapama düğmesi 4 saniyeden
sistem normal olarak kapanır. Suspend seçeneğinde ise düğmenin iki yönlü işlevi vardır; 4
saniyeden az basıldığında sistem uyku moduna geçer. "No Function" seçeneğinde ise düğme 4
saniyeden az basılı tutulduğunda Soft-off düğmesinin bu işlevi devreden çıkarır. Bu ayarlardan
bağımsız olarak düğme 4 saniyeden fazla basılı tutulduğunda sistem elektriği kesilerek kapanır.
PWR Up On Modem Act : Bu seçenek "Enabled" duruma getirildiğinde bilgisayar kapalı durumdayken
modemden gelen bir sinyalle (modeme bağlı telefon numarası arandığında) açılır. Ancak işletim
sistemi hemen devreye girmediği için modem aracılığı ile bir faks, dosya vs. gönderiliyorsa,bu ilk denemede gerçekleşmez.
Automatic Power Up : Sisteminizin günün belirlediğiniz saatlerde otomatik olarak açılmasını sağlar.
PNP/PCI Setup
Bu pencerede BIOS'u kullanmak yerine PCI veriyolu yuvalarını ayarlayarak Tak Çalıştır (PnP)
işletim sistemlerinden yararlanmak için gerekli seçenekler bulunur. Ayarların karşısında "Yes"
seçilmişse işletim sistemi aygıtla ilgili kesmeleri kendi ayarlar. Tak Çalıştır işletim sistemi
kullanmıyorsanız veya kesme ayarlarının (IRQ) sizin ayarladığınız gibi kalmasını istemiyorsanız bu "No" ayarları seçilmelidir.
PnP Os Installed : Tak Çalıştır destekli bir işletim sistemi kullanıyorsanız (OS/2, Win 95/98) bu ayarı "Yes" yapın.
Resources Controlled By : Tak Çalıştır BIOS'lar tüm boot işlemlerini ve Tak Çalıştır aygıtları
kontrol edebilir. Bu ayar 'Auto'ya getirilirse tüm IRQ ve DMA atamaları kaldırılır; çünkü BIOS
bu işlemi devralır. Bu ayar tüm PCI yarıkları için ayrı ayrı olabilir (4'e kadar). Bu durumda
"Recourses Controlled By" yerine Slot 1 IRQ, Slot 2 IRQ vs. seçenekleri vardır. Tak Çalıştır
işletim sistemlerinde tümü de Auto'ya getirilebilir.
IRQ n Assigned to : Tak Çalıştır olmayan kartlar ve aygıtlar belirli bir IRQ'da çalışmak
isteyecektir. İşte bir IRQ'yu (kesme istemi) Tak Çalıştır olan veya olmayan kartlara göre
buradan ayarlayabilirsiniz. Tak Çalıştır olmayan bir aygıt veya kart bu IRQ'ya takılmış ise
bu seçenek "Legacy ISA" (bazı BIOS'larda "No/ICU") olarak ayarlanmalıdır. Tak Çalıştır
kartlarda ise ayar "PCI/IS PnP" (bazı BIOS'larda "Yes") olmalıdır. Aynı şekilde "DMA n Assigned
To" diye bir seçenek de vardır. Aynı şey bu DMA ayarı için de geçerlidir.
Load BIOS Defaults
Bazı kullanıcılar, ana menüdeki bu seçeneğini, BIOS'u fabrika ayarlarına getirmeye yaradığını düşünür. Ancak tüm yüksek performans özelliklerini kapatan bu seçenek, BIOS ayarları ile ilgili herhangi ciddi bir problem ile karşılaştığınızda kullanılır. Seçeneğin üzerine gelip Enter tuşuna bastığınızda işlemi onaylayıp onaylamadığınıza dair bir soru ekrana gelir.
Klavyede Y (Yes - Evet) tuşuna basarsanız işlem onaylanır ve Default BIOS ayarları yüklenir, N (No - Hayır) tuşuna basarsanız işlem iptal edilir.
Load Setup Defaults
İşte bu BIOS'un optimize edilmiş fabrika ayarlarını yükler. Ancak kullanılan aygıtlar, işletim
sistemi vs. sistemden sisteme değiştiği için bu fabrika ayarlarının yüklemesi her zaman optimum
performans sağlıyor anlamına gelmez. Ayarlarınızı yukarıdaki açıklamalara göre yapmalısınız.
Burada da standart Setup ayarlarını yükleme işlemi aynıdır.
Supervisor/User Password
Supervisor Password, hem BIOS Setup'a hem de sisteme şifre koyar. Yani şifreyi yazmadan BIOS
ayarlarına da giremezsiniz, PC'niz de açılmaz. (Ancak BIOS Features Setup kısmında anlattığımız
"Security Option" ayarına dikkat!) User Password ise sadece PC'nin açılışına şifre koyar.
Sisteminiz ilk geldiğinde şifresizdir. İlk kez şifre girerken yazdığınız şifreyi kontrol
amacıyla iki kez girersiniz. Şifreyi kaldırmak içinse bu seçeneklere basıp şifre yazma satırını
boş bırakmanız yeterlidir.
HDD Low Level Format
Bazı BIOS'larda bulunan bu seçenek sabit diske düşük seviyeli format atar. Bir anlamda disk
yüzeyini kazır diyebiliriz. Çok tekrarlanması diski bozabilir. Bu yüzden disk gözden
çıkarılmadan kullanılmayacak bir format işlemidir.
Save & Exit Setup
BIOS Setup'da yaptığınız değişikliklerin hiçbiri BIOS'a kaydedilmeden devreye girmez. İşte bu
seçeneğe 'Enter'leyip Y tuşuna basarak yaptıklarınızı kaydedecek ve tekrar sistem açılışına
geri döneceksiniz. Yaptığınız değişiklikleri kaydetmeden önce bir hata yapmadığınızdan emin olun.
Exit Without Saving
Yaptığınız değişiklikleri kaydetmeden, yani bu değişiklikleri işleme sokmadan BIOS Setup'tan
çıkmak için bu seçeneğin üzerine gelip Enter tuşuna basın. Yine olay için klavyede Y tuşuna
bastığınızda sistem açılışına geri dönecektir.
-> BİOS HATA MESAJLARI
Bir uzun iki kısa beep : Ekran kartınızda bir sorun var. Ekran kartı kablosu yerinden çıkmış olabilir yada ekran kartınız bozuk.
Tek kısa beep : Anakartın bellek tazeleme devresi sorunlu
CMOS Battery has failed : CMOS pili zayıflamış. Değişmesi gerekir.
CMOS checksum error : CMOS'un bozulduğunu gösterir. (CMOS pili bozuk veya zayıf olabilir)
Disk boot failure, insert system disk and press enter : Sistem boot edemiyor. HDD bağlantısında sorun olabilir, HDD aktif partition tanımlanmamış olabilir, biostan HDD tanımlanmamış olabilir, HDD bozuk olabilir, HDD nizin system dosyaları silinmiş olabilir.
Keyboard error : Sisteme bağlı bir klavye yok. Klavyenin kablosu hatalı takılmış olabilir, klavye bozuk olabilir, klavye girişinde sorun olabilir.
Primary Slave Failed : Hatalı HDD tanıtımı. Yada daha önceden bilgisayara takılı olup daha sonra çıkarılan ve biostan kaldırılmayan hddler söz konusu olunca böyle yapar.
Floppy Disk Failed : Disket sürücünüze erişelimiyor. Kablolarının düzgün takılıp takılmadığından emin olun. Eğer değiştrincede hata devam ediyorsa sürücünüzde sorun vardır.
Cache memmory bad, or not enabled cache ! : Cache bellek bozulmuş olabilir. Yada cache bellek anakart ile uyumsuz.
DMA Error : Doğrudan Erişimli Bellek devrelerinde sorun var. Anakartı değiştirin.
FDisk Çekmek
Sabit diskini mümkün olan en düşük ücrete bölümlemek isteyenler için en iyi seçenek bir DOS uygulaması olan FDISK’dir. Ancak bu programı kullanmak için önce sabit diskiniz üzerinde bulunan tüm verileri bir CD-Rom veya bant sürücü üzerine kesinlikle yedeklemelisiniz. Fdisk varolan verileri uyarmadan siler. Eğer bilgisayarınızda herhangi bir işletim sistemi yüklü değilse Fdisk’i düşünmeden kullanabilirsiniz. Bilgisayarınızda kurulu bir Windows sistemi mevcutsa verileriniz kaybolabilir.Başlangıç disketimizi disket sürücümüze yerleştiriyoruz ve bilgisayarımızı çalıştırıyoruz. Biraz yükleme yapıldıktan sonra karşımıza gelecek olan mönüden "CD-ROM desteği olmadan başlat" seçeneğini işaretleyip "Enter" liyoruz.
Kısa bir süre sonra ekranda sadece "A:>" komut satırını göreceğiz."Fdisk" yazıp enter tuşuna basıyoruz.
Bu yazını kısaltılmışı şu : "Diskinizi FAT32 olarak formatalayacaksanız E tuşuna, FAT16 olarak formatlayacaksanız H tuşuna basınız.". Biz diskimizi FAT32 olarak formatlayacağız. FAT16 ile hem 2,1 Gb'dan daha büyük bölümleri desteklemez, hemde dosyaları FAT32'ye göre daha savurgan kullanır. Burayı "E" tuşuna basarak, ingilizce ise " Y " tuşuna basıyorsunuz ve Enter diyorsunuz.
Karşımıza bir menü daha çıkacak ... "1." seçeneği seçip bekliyoruz.Yani "DOS bölümü veya Mantıksal DOS Sürücüsü oluştur" seçeneğini.
Sürücü bütünlüğünün doğrulanması gösterge 100%'e vardığında bitecek.
Menüler birbiri ardına geliyor ekrandaki 3 seçenekten birini seçmek için yine "1" tuşuna basıyoruz.Bu da "Birinci DOS bölümü oluştur" seçeneğidir.
Bu komutun ardından ekrana gelen durum göstergesinde sürücü bütünlüğünün tamamlanmasını bekleyip bitiminde ;
gelen "Kullanılabilecek en fazla alanı ayırmak ve bölümü etkin yapmak istiyor musunuz?" sorusuna "H" cevabını veriyoruz. Çünkü harddiskimizi birden fazla alana ayıracağız. C:, D: gibi. (Eğer tüm alanın C: sürücüsünde olmasını istiyorsak E tuşuna basıyoruz ve işimiz burada bitiyor.)
Sürücü bütünlüğünün tamamlanmasını bekleyip,
ayırmak istediğiniz alanın genişliğini verip Enter'e basıyoruz.Ben burada "%50 lik bir bölümleme seçtim. İsterseniz buraya MB cinsinden de bir rakam girebilirsiniz. %'lik birim girmeniz şart değil.
Böylece sabit diskimizin C: bölümünü oluşturmada ilk adımı atmış olduk.
Escape tuşuna basarak Fdisk ana menüsüne gelip 2'yi seçerek "C:" bölümünü "Etkin Bölüm" olarak atayacağız.
Şimdi karşımıza gelen mönüde "1" yazıp "Enter" tuşuna basın.
Evet. Sonunda C: bölümünü hazırladık.
Şimdi yine Escape tuşu ile ana mönüye dönüp 1. seçeneği olan "DOS bölümü veya mantıksal DOS sürücüsü oluştur" u seçiyoruz,
Şimdi açılan menüde de "Uzatılmış bölümü oluştur" yani 2. seçeneği seçerek HD'imizin D: bölümünü oluşturmak için Fdiske devam ediyoruz.
Burada ilk ayırdığınız bölümden sonra kalan kısmın boyutu 2. bölüm olarak oluşturulmak üzere "Default" olarak geldiğinden bize düşen "Enter" tuşuna basmaktır.
Uzatılmış disk bölümü de böylece yaratıldı.
Ama bölüm ismi tanımlamadan bu diskleri kullanamazsınız."Uzatılmış bölümü oluştur" devam etmek için Escape'e bastığımızda sürücü bütünlüğü doğrulanmaya başlayacak ve sonra,
Fdisk menüsü karşınıza mantıksal sürücüleri yaratabileceğiniz seçenekler ekranını görüntüleyecektir. Bu ikinci bölüm içerisinde birden çok sürücü yaratabiliriz (Yani E, F, G,... gibi). 2'den çok partisyon oluşturmak istiyorsak buraya tıklayın. Sabit diskimizi 2 partisyona bölmek istiyorsak size tavsiyem bu ekranda görünen "Default" olarak gelen (maksimum) boyutu kullanmanızdır.Bana 2 disk bölümü yeterli olduğundan ben tüm boyutu mantıksal sürücü olarak atıyorum.
Böylelikle sabit diskimizin D: bölümünüde oluşturmuş olduk
İşlem tamamlandığında bize önerilen yeniden başlatma önergesine uyarak PC'mizi yeniden başlatıyoruz.
Şimdi diskimizi kullanılabilir hale getirip biçimlendirmek için bölümlerimizin herbirini ayrı ayrı "Format"lıyoruz.
Şimdi işletim sisteminizi kurabilirsiniz.
Virüsler
Virüs Nedir ?
Genellikle başka bir dosyanın arkasına gizlenmiş ve açıldığında bilgisayarda beklenmeyen ve istenmeyen olaylara neden olan programlara "virüs" denir. Virüsler çoğunlukla kendilerini otomatik olarak kopyalama özelliğine sahiptir. Bu özellikleriyle bulaştıkları bilgisayardan başka bilgisayarlara da kolaylıkla yayılırlar. Virüsler e-mail, download (dosya indirme) ya da disketlerle bulaşır. İnternetin yaygınlaşmasıyla artan e-mail kullanımı, virüslerin daha kısa zamanda çok sayıda bilgisayara bulaşmasına neden olmuştur.
Virüslerin Çeşitleri
Boot virüsleri : Disketlerin Boot Sector ya da sabit disklerin Master Boot Sector denilen ilk sektörlerine kendilerini kopyalarlar. Daha sonra kendilerini yine kopyalayarak diğer bilgisayarlara ulaşırlar.
Dosya (File) virüsleri : Bunlar ise çalıştırılabilir programlara (uzantıları . exe, . com gibi olanlar) bulaşırlar ve bunlardan diğer dosyalara kendilerine kopyalarlar. Böylelikle de bulaştıkları dosyanın uzunluğunu artırırlar; ancak günümüzde dosya uzunluğunu artırmadan da bulaşan virüsler var. Virüs eklentisi genellikle dosyanın sonunda ve nadiren de ortasında olur. Virüs hafızada kalabilir (resident virus) ya da doğrudan çalıştırıldığında (direct action virus) etki gösterebilir. Ya da her iki özelliği de kullanabilir.
Trojan'lar (Truva Atları) : Truva atı olarak nitelendirilen Trojan'lar ise diğer virüslerden farklıdırlar. Aslında bunları virüs kategorisini koymak pek de mantıklı değil. Virüsler yapı itibariyle kendilerini başka yerlere kopyalama, yani "bulaşma" özelliğine sahiptirler. Truva'lar ise genellikle bunu yapmazlar. Bildiğinizi gibi eski bir öyküye göre Truvalılar'ı yenemeyen Yunanlılar tahtadan dev bir at yaparak bunu savaş tazminatı olarak Truvalılar'a verirler ve kentin kuşatmasını kaldırırlar. Truva atı denilen atın içine gizlenmiş Yunanlı askerler gece olduğunda şehrin kapılarını açarlar ve eğlenceye dalmış olan Truvalıları öldürürler. Modern çağda siz Truvalılar oluyorsunuz ve Yunanlılar bir sürü Truva tı ile sizin bilgisayarınıza musallat oluyorlar. Truva'lar 2 kısımdan oluşur. Birincisi bir şekilde size ulaştırılır ve çalıştırdığınız andan itibaren bilgisayarınız 2. kısmı elinde bulunan kişinin kontrolü altına girer.
Makro virüsleri : Word, Excel gibi makro kullanıma imkan tanıyan programların dosyalarına bulaşan virüslerdir. Yapılarını makrolardan aldıkları için bu adla anılırlar.
Polimorfik Virüsler : Sürekli olarak kendini değiştiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür.
Wormlar : Kendini her bir dosyaya kopyalamak yerine tüm sisteme ve diğer bilgisayarlara bulaşan ve kendi kendine çoğalan virüslerdir.
Worm virüsü, ağ sistemini kullanarak TCP/IP ve e-posta yoluyla diğer bilgisayarlara yayılmaktadır. Hedef bilgisayara bir kez kopyalandıktan sonra ağ üzerinde yer alan bütün bilgisayarlara yayılmaktadır.
Hoaxlar : Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmış olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmış olabilir.
Akla Takılanlar
-> GIF ya da JPEG dosyalarına virüs gizlenebilir mi?
Hayır ama GIF ya da JPEG gibi görünüp gerçekte virüs olan yapılar olabilir. Genelde iki uzantılı olan bu dosyaları ikinci uzantısı e-posta okuyucaları tarafından görüntülenmediği için sadece bir GIF ya da JPEG dosyası sanılıp çalıştırılmakta ve kullanıcını karşısına bir hata mesajı ya da belki bir resim çıkmakta ama arka planda virüs faliyetlerine başlamış olmaktadır.
-> Program indirmediğim bir web sitesinden virüs bulaşabilir mi?
Evet bulaşabilir. Ziyaret edilen web sitesinden indirilen, ActiveX için kullanılan *.dll dosyası ya da Java apletler üzerinden bilgisayara virüs bulaşabilmektedir. Eğer kullanılan web tarayıcı ayarlarında güvenlik ayarları orta ya da yüksek değilse web tarayıcı, bu dosyaları kullanıcı onayı olmadan indirmekte ve çalıştırmaktadır.
