sümmani

allah ne guzel konu baslıgıda sen gbı hangı sıır yada baslıgı ne

Aşık Sümmani Şiirleri


(Gel) gönül elinle sana eylim nasihat

(Gel) gönül elinle sana eylim nasihat
Bu fâni dünyadan kalk yavaş yavaş
Cehdet ki doğru yola gidesin
Canını Cennet'e sal yavaş yavaş

Kara toprak için bizim zâtımız
Geçen ululara yeter hepimiz
Bir gün olur gelir cansız atımız
Tebdil tedarikin gör yavaş yavaş

Bir âşık da vatanını satanda
Garip bülbül dost bağında ötende
Hak'tan nida gelip vâdem yetende
Azrail canımı al yavaş yavaş

Der Sümmani tamam oldu muhabbet
Biz varalım siz olasız selâmet
Kalktı bu karyeden çekildi kısmet
Göründü gözüme yol yavaş yavaş...>>


Acep hiç mi bahar görmez

Acep hiç mi bahar görmez
Toprağı bizim bağların
Uyanmaz asla göğermez
Yaprağı bizim bağların

Her mâhta gelse bir bahar
Ne saatında gül-i zâr
Ne gül var ne bülbül ne har
Otağı bizim bağların

El bağında açılmış gül
Gülünde ötüyor bülbül
Baş göstermiş bir tek sümbül
Gam dağı bizim bağların

Cümle bağlar olmuş düzen
Bahçıvan sen bağda bezen
Büsbütün harami gezen
Yığnağı bizim bağların

Sümmani berdardan gelir
Ne gelse Settâr'dan gelir
Âb u zehri mardan gelir
Pilağı bizim bağların...>>


Açıldı ihya meydanı

Açıldı ihya meydanı
Gelene essalâ bu gün
Bezl-i vücut için cana
Salana essalâ bu gün

Eğer ervah eğer kalam
Eğer salat eğer selâm
Açıldı sancağı âlem
Alana esselâ bugün

Hakikat ilminin ihyası
Tecelli lûtfun kimyası
Bu bahre süren kavrası
Dalana esselâ bu gün

Kimi mahzun kimi memnun
Kimi mahrum kimi mahzun
Bu demde cura-i kanun
Çalana esselâ bu gün

Bu demdedir sahip huruç
Sümmâniyi olmasın pûç
Âdû ekberin kılıç
Çalana esselâ bu gün...>>


Akıl ermez şu feleğin işine

Akıl ermez şu feleğin işine
Kimi zevk-i sefa ziynet bulamaz
Kimisi düşmüştür mal telaşına
Kiminin malı çok rahat bulamaz

Kimisi okumuş kimisi yazmış
Kimi marifetli cevaplar düzmüş
Kimisi şekerli taamdan bezmiş
Kimisi bir parça nimet bulamaz

Kimisi dokumuş kimisi satmış
Kimisi anlamış zihnine yatmış
Kiminin yılkısı dağları tutmuş
Kimisi binmeye bir at bulamaz

Sümmani yanmıştır firkate nâra
Sevda onu koymaz çıksın kenara
Ona derler niçin gitmezsin yâre
Hiç demezler Hak'tan ruhsat bulamaz...>>


Âlemi celbeder emr-i irade

Âlemi celbeder emr-i irade
Eğleşmek olmuyor yaran elveda
Redî gama düştüm hadden ziyade
Yâr-ı garım sadık ihvan elveda

Zamanı âhire uğradı müddet
Kesildi ben için ol istirahat
Atar yandan yana dâne-i kısmet
Bezl-i can ettiğim mekân elveda

Adalette kadim gördüm Faruk'u
İkrarından evvel gördüm Sıddık'ı
Gönül talep eder hak ve hukuku
Sagîr kebir sabi sibyan elveda

Bir ben değil bütün âlem pür savaş
Kûtb-i ilâhiden Şem'a bu ateş
Hasılı akraba kavim ve kardeş
Gönül ayrı düştü yâren elveda

Arzum da kârım da ağyara karşı
Yolunda vermişim ten ile başı
Emanet silahın toprağı taşı
Hasılı vesselam her yan elveda

Sümmani gönlümün âlemde âhı
Hıfz eyle yanında Kadir ilâhı
Açıldı biz için hasretlik râhı
Gönlümde sevdiğim sır can elveda....>>


Bâdesiz sarhoş olmuşsun

Bâdesiz sarhoş olmuşsun
Sen hangi sevdadan gönül
Ya kime meftun olmuşsun
Haber ver künyeden gönül

Sen sana sahip danesin
Adam ol gül-i rânasın
Şahinsin sedef danesin
Doğanda anadan gönül

Gezer misin sahraları
Arar mısın Leylâ yâri
Özünde bul bir şikârı
Çekil bu sevdadan gönül

Adam olsan baht ulusun
Yâr olsan yârin gülüsün
Hangi bağın bülbülüsün
Haber ver sabâdan gönül

Teslim ol her emre inan
Hal ehlin rengine boyan
Elverir hayadan uyan
Şu fi'li fenadan gönül

Gezme dünyada beyvâna
Çalış eresin nişana
Yüzünü döndür Rahman'a
Ayrılma rızadan gönül

Memnun et sultanı hanı
Hoşnut et Gevher Kân'ı
Ara bu ezel mekânı
Sefer et dünyadan gönül

Derviş ol taşı teberi
Dolanma böyle serseri
Kaçır sen âdû ekberi
Tendeki haneden gönül

Ara Sümmani bir kârı
Dolanma ağyar diyarı
Özünde bul bu şikârı
Yâd etme sineden gönül...>>


Bâd-ı sabâ sana bir ifadem var

Bâd-ı sabâ sana bir ifadem var
***ür bu nâmemi dildâre söyle
Herkesin derdine odur giriftar
Bilir bilmez değil izhâre söyle

Yürü bâd-ı sabâ yar vatanına
Büst et likâbını düş dâmenine
Reddeylemek düşmez onun şanına
Eylesin derdime bir çare söyle

Bilir bâd-ı sabâ gam vatanlıyam
Çünkü gözü melül garibanlıyam
Ciğeri hûn olmuş çeşm-i kanlıyam
Arz et arz-ı hâlim var yâre söyle

Arzum var râhında hasret öldürme
Derdim artır ağlat beni güldürme
Bu sır sukkâsıdır yâra bildirme
Fâş etme bir yerde öz yâre söyle

Sıddık'a Faruk'a Hak yâre danış
Osman-ı Zinnureyn Haydar'a danış
Verirseler ruhsat Muhtar'a danış
Mürüvetkânıdır Hünkâr'a söyle

Şirindir kadimdir mahbûb-ı dildar
Kapında yaveri Hazret-i Muhtar
Damadı Şehriyar ey nur-i Haydar
Al-bâd-ı sabâdan var yâre söyle

Sefahat bir derya nedir işaret
Sümmani cürmüne âh eder elbet
Bizden sehv ü hata O'ndan mağfiret
Kelâmın göğçektir Gaffar'a söyle...>>


Bana himmeti lâ olan arifin

Bana himmeti lâ olan arifin
Menfaat madeni zarı kendine
Aselinden pay vermeyen canlı ne
Ehl-i hüner etmiş arı kendine

Bir güzel bağ gördüm hoştur çiçeği
Bahçıvan bilmez mi burcu göçeği
Bağın bâr vermektir asıl gerçeği
Zahmeti ne için barı kendine

Gül odur ki çar etrafı harlana
Şeydâsı başında geze zârlana
Tüccar odur gulamlar barlana
Neye benzer erin kârı kendine

Gül dalında bülbüllüğe zağ olsa
Bülbül mü demeli şeydâ yok olsa
Her ne kadar cebin cesim dağ olsa
Verir tipi boran karı kendine

Sümmani ne demden verdin rivayet
Bilene ibrettir bilmeze sohbet
İster hesna olsun isterse hoyrat
Herkesin mahremdir yâri kendine...>>


Benim yazım bilmem ak mı kara mı

Benim yazım bilmem ak mı kara mı
Hiçbir tabib sağaldamaz yaramı
Yüksek yüksek dağlar almış aramı
Kavuşmamız oldu muhal ağlarım

Kanadım yok uça uça varayım
Dağlara taşlara bir sorayım
Mümkün değil artık yüzün göreyim
Yâdıma geldikçe bu hal ağlarım

Derdim gamım ey Sümmani tükenmez
Acılaştı hayat meyvası yenmez
Gönül evi yıkılmıştır şenlenmez
Hayatımı sarmış melal ağlarım...>>


Bî namaz dost olabilmez

Bî namaz dost olabilmez
Dostuna düşman gezer
Sureti âdemdir amma
İdrakinde hayvan gezer

Nice ki hayatı vardır
Kalıbında insan gezer
Kilâbı lahmından berbat
Cesedi bfnamaz gezer

Derûni şehrine baksan
Vesveseler otağıdır
Vechinde biten tüyleri
Ardıçların yaprağıdır

Nerde bir mazarrat iş var
Sarılır da şikâr eder
Der Sümmani merduddandır
Hücceti bî namaz gezer...>>


Bilmezsin ilm ü ibare

Bilmezsin ilm ü ibare
Lisanda mahzun olursun
Bir ibare bir dubâre
İrfanda mahzun olursun

Sen sana bak eyle yazık
Tebdil tutup al sen azık
Sefinen çıkarsa bozuk
Deryada mahzun olursun

Sen sana bak eyle nazar
Sen sana bak kime benzer
Sermayesiz açma bazar
Dükkânda mahzun olursun

Refik olursan hizana
İşin uğramaz düzene
Tohum ekersen hozana
Harmanda mahzun olursun

Sümmani söyler eş'arı
Her yerde açmaz esrarı
Benim demezse muhtarı
Divanda mahzun olursun...>>


Bir adam başına mürit olamaz

Bir adam başına mürit olamaz
Varıp bir kâmile danışmayınca
Candan geçmeyince canan bulamaz
Gönül her eşyaya karışmayınca

Kâmiller sevmezler kendi payesin
Onlar kaldırmışlar dünya riyasın
Kimse bilmez hiç kimsenin mayasın
Onla kalkıp düşüp konuşmayınca

Sümmaniyem görmedim hiçbir sefa
Her sefa dalına konmuş bin cefâ
Her ne istedinse yokdurur vefa
Tarikat kulpuna yapışmayınca...>>


Bir dem kararın yok dağlar başında

Bir dem kararın yok dağlar başında
Nice bir Mecnun'a dönersin gönül
Cümle halkı âlem kendi işinde
Sen aşkın nârına yanarsın gönül

Cevherini her sarrafa satmazsın
Gece gündüz gamda yanıp yatmazsın
Belli bir mekânda karar tutmazsın
Her dem daldan dala konarsın gönül

Bülbüle işaret olsa gülünden
Güzel güzel mâni söyler dilinden
Hecrâi bfvefâ yârin elinden
Zehri nûş eyleyip yanarsın gönül

Sümmani bilmedin ceşm-i siyahı
Kendine yâr etme zâr ile âhı
Yükseklere çıkıp gâh ü bfgâhı
Gâh olup alçağa inersin gönül...>>


Bir dilbere müptelâyım ezelden

Bir dilbere müptelâyım ezelden
Derd ü gama kattı âh u zâr beni
Ciğer kebap oldu ne gelir elden
İflah etmez daha intizar beni

Bana derler ateşin yok közün yok
Daha yâr yanında senin yüzün yok
Yokladım kalbimi bir kem sözüm yok
Yâre şekva kılmış ruzigâr beni

Aradım bulamadım kendime mekân
Nerde bir gül görsem etrafı diken
Bende bu âh yârda o baht var iken
Korkam hasret koya kara yer beni

Sümmâniyem kendi kendim üfledim
Şadlık taksiminde yattım ufladım
Yârin fikir defterini yokladım
Bundan sonra yazmış ihtiyar beni...>>


Bir dilberin mecnunuyum

Bir dilberin mecnunuyum
Cesette canı yandırır
Ben derdimin meftunuyum
Bilse Lokman'ı yandırır

Mürüvvet kanidir huyu
O yâr daim sever hû'yu
Likâbından çıkar mûyu
Şemsi tabanı yandırır

Kim o yârin yarasında
O kalmaz yüz yarasında
İki kaşın arasında
Olan irfanı yandırır

O hûba yanan âşıkan
Gözüne hor olur cihan
O dilberde olan nişan
Huri gılmanı yandırır

O hûbân Ali Ekber'dir
O mahbub zâtı serverdir
O dilber nuru berdârdır
Ehl-i imanı yandırır

Kapında zayıf Sümmani
Lütfundan gözler ihsanı
O sultanın arzumanı
Kün fe-yekûnu yandırır...>>


Bir gönülde meşk olursa Hûda'sı

Bir gönülde meşk olursa Hûda'sı
Konar ol gönüle aşkın noktası
Mahbubuna uygun olsa odası
Gönül mahbubundan vaz nice gelir

Âşık olmadım ki nazı bileyim
Kovanda arı yok güzü bileyim
Ganem yok sürüde yazı bileyim
Neden idrak edem yaz nice gelir

Abdallar giyer mi mesti papucu
Sümmani der cana mahbub sancı
Mahbub sarabilmez tambur çalıcı
Huzuru mahbuba saz nice gelir...>>


Bir güzel seyrettim yeni Tafta'da

Bir güzel seyrettim yeni Tafta'da
Boyu selvi yanakları al gelin
Hiçbir yerde karar kılmaz haftada
Boyu selvi yanakları al gelin

Ne gökçek yaratmış anı Hiidası
Nezâket beslemiş hanım anası
Cennette huriye benzer siması
Boyu selvi yanakları al gelin

İnsan yerde gezer kuşlar havada
Göğsün düğmelemiş eller havada
Senin gibi hiç bulunmaz ovada
Boyu selvi yanakları al gelin

Sümmaniyi sen eyledin yolundan
Bir cevap vermedin nazik dilinden
Bir su ver içeyim kibar elinden
Boyu selvi yanakları al gelin...>>


Bir menzile başa kadar varmasan

Bir menzile başa kadar varmasan
Sen o yola kervan olsan ne fayda
Bir dilberin sinesine konmasan
Hayal ile mihman olsan ne fayda

Bir yazı ki kara olur kalemde
Sözü hor görünür her bir kelâmda
Bir güzel ki seni sevmez âlemde
Ya sen ona hayran olsan ne fayda

Arâbî Farisf dilin olmasa
Bülbüle münasip gülün olmasa
Asla bir meslekte elin olmasa
Dava ile sultan olsan ne fayda

Deli gönül bir isyandan beridir
Bir ah çeksem dağı taşı eritir
Her bir güzel bir yiğidin yâridir
Elin güzeline baksan ne fayda

Sefil Sümmani gel Hakk'ı zikreyle
Verdiği nimete daim şükreyle
Yaman kişi ta ezelden fikreyle
Başa geçip pişman olsan ne fayda...>>


Bir nâme yazayım şâh-ı cânâna

Bir nâme yazayım şâh-ı cânâna
Dîr olmasın âh ü feryada gelsin
Diler ise kurban olam ben ona
Koçak kuzu gibi feryada gelsin

Kâr etti canıma hasretin âhı
Bulmadım çaresin azmetti râhı
Gönül talep eder o vech-i mâhı
Beni derde salan Leylâ da gelsin

Der Sümmani yaşım döndü Fırad'e
Öyle kalem çalmış emr-i irâde
Her kim yetirirse beni murada
Dilerim Cennet-i Âlâ'da gelsin...>>


Bir vefasız dilber aldattı beni

Bir vefasız dilber aldattı beni
Serimi sevdaya saldı eyvah ey
Yine tazelendi eski yaralar
Düşmanlar halime güldü eyvah ey

Ben sana ne dedim ey kaşı keman
Şâd ettin cihanı dillere destan
Gülşeni hüsnünde bağı gülistan
Gülden dudakların güldü eyvah ey

Sümmani bîçâre kadrin bilen yâr
Çok mu çekeceğim derdin yalan yâr
Evvel benim ile deyüp gülen yâr
Şimdi ırak yerde kaldı eyvah ey...>>


Bu fâni dünyayı ziynet etmeden

Bu fâni dünyayı ziynet etmeden
Yarattı fazlından nuru bir Hüdâ
Mağrip meşrik zemin semâ dört köşe
Altı günde bina kurdu bir Hüdâ

Fâl içinde affeyledi Yunus'u
Fark etmedi gece ile gündüzü
Hak yaratmış Ay'ı Gün'ü yıldızı
Bu dünyanın şölvekârı bir Hüdâ

Sümmani aşk ile eyle bir adet
Yedi tamu vardır sekiz de cennet
Yaratmıştır yetmiş iki mahlûkat
Aziz kıldı Peygamber'i bir hüdâ...>>


Bu gün vardım dost bağına

Bu gün vardım dost bağına
Ne hoş gelir cûşun bülbül
Açılmış güller müzeyyen
Ya nedir telâşın bülbül

Bülbülün çektiği zardır
Arada vasıta hardır
Hakk'ın dört bin ismi vardır
Sende mevcut meşki bülbül

Bini Tevrat'ta beyandır
Bini Zebur'da ayandır
Dört kitapta dört bin tamdır
Dumanlıdır başın bülbül

Bülbülün ne fikri vardır
Daim hamdi şükrü vardır
Dört bin isme zikri vardır
El zanneder bir kuş bülbül

Bülbülün çektiği âhdır
Aşkın sırrına agâhtır
Muradı Celâlûllah'tır
Akar gözden yaşın bülbül

Sen bülbülsün doğru rahta
Arzun var Cemâlûllah'ta
Artar feyzin sehergâhta
Kimse bilmez işin bülbül

Bülbül ne hayal hâbında
Nûşi var aşkın âbında
Daim sen rıza babında
Sümmani olsa eşin bülbül...>>


Bu ne esrar idi bu ne gam idi

Bu ne esrar idi bu ne gam idi
Azat eyle beni divan aşkına
Doksan dokuz dert sinemde tam idi
Derde dert artırır Lokman aşkına

Varıp yalvarayım vezir ü hana
Valinin korkusu kâr etti cana
Ya katleder ya da atar Taşhan'a
Bahrin garip garip zindan aşkına

İfadeye layık yoktur lisanım
Ihâfe burcunda titreşir canım
Öldüğüme gam yemem gözler cananım
Affeyleyin ol civanım aşkına

Kulundur Sümmani eyle merhamet
Sahabet kanisin gözle mürüvvet
Dilersen affeyle dilersen cellât
Lutfeyleyin Keremkan'ın aşkına...>>


Bugün cana tesir eder

Bugün cana tesir eder
Devri devranı bağların
Saz gelince gûsse gider
Benim hayranı bağların

Demi vakti sebâlardan
Devir al abalardan
Der kenar olmuş şıtâdan
Gelmiş ihsanı bağların

Ne demdir dost bârigâhı
Kimi güler kimi âhı
Bezetmiş Kadir İlâhı
Güler yeksanı bağların

Bağı kayıran baht ulu
Var mı serde dostun gülü
N'olur olsa bir bülbülü
Gulâm Sümmani bağların...>>


Ciğeri hûn oldu rahmi mâderin

Ciğeri hûn oldu rahmi mâderin
Bu hale müşterek sulb-i pederin
Tamam beş mâh oldu yoktu haberin
Bir sihhat haberin vatana gönder

Kardeşin ahbabın kılmaktadır zâr
Bilmem ara yerde küskünlük mü var
Yoksa terk-i vatan etmek mi efkâr
Kebirin unuttun sübyanan gönder

Mevlâ kula vermiş iradesini
İhtiyar eylemiş müsadesini
Dinle bu evragın ifadesini
Akşam gelir sabah yaz bana gönder

Sümmani bu derde olmuştur mecnun
Sizler ne fikirde ne hâle meftun
Sebeb-i vücudun istersen memnun
Bir sihhat haberin atana gönder...>>

Kadir Mevlam Nasip Eyle Sılayı

Gurbet elde bir hal geldi başıma,
Kadir Mevlam nasip eyle sılayı.
Koymaz felek koymaz gidem eşime,
Kadir Mevlam nasip eyle sılayı.

Kağıdım yok yazam yare gönderem,
Yanık arzu halim kime bildirem,
Hançer alıp kendi kendim öldürem,
Kadir Mevlam nasip eyle sılayı.

Huma kuşun yere düşüp ölmedi,
Dünya Sultan Süleyman'a kalmadı,
Dönem gidem dedim nasip olmadı,
Kadir Mevlam nasip eyle sılayı.

Sümmanı bu, bunu böyle buyurdu,
Ayrılık donunu alıp giydirdi,
Ayrılamam dedim,felek ayırdı,
Kadir Mevlam nasip eyle sılayı.
Yer Beni Beni

Kalkın verin şu aşıkın sazını,
Nasihat eylerse tutun sözünü.
Ejderha misaki açmış ağzını,
Korkarım yutacak yer beni beni.

Şimdi menzilimiz yüceden yüce,
Çok mesarif edip girmeyin borca,
Varından ziyade bir altın harca,
Sarıp gül kefene koy beni beni.

Yaktı yüreğimi şu hasret abı,
Akıttım gözümden kan ile habı,
Avuçlayıp yerden alın turabı,
Savurun başıma vay beni beni.

Sümmani dünyadan uçmuş gidiyor,
Ecel şerbetinden içmiş gidiyor,
Cümle yarenlerim kalmış gidiyor,
Mahşerde görürsüz siz beni beni.

SEMAİ

Şu karşıki yüce dağlar
Acep bizim dağlar m'ola
Kara yaslı benim anam
Oğul der de ağlar m'ola

Kâbe'den gelir hacılar
Yürekte çoktur acılar
Evdeki çifte bacılar
Kardeş der de ağlar m'ola

Yol üstünde biten otlar
Her gelen bizi öğütler
Kavim, kardeş, koç yiğitler
Yolda der de ağlar m'ola

Nedir cürmüm nedir hatam
Nice gurbet elde yatam
Ak sakallı benim atam
Oğul der de ağlar m'ola

Sümmaniyem oldum talan
Nice gurbet elde kalam
Bir küçücük Şevki balam
Dadaş der de ağlar m'ola
Açtı

Derdi cananıma kıldım şikayet
Sevgilim bahtıma gör ne fal açtı
Tahammül etmeye kalmadı takat
Bu sevda serimde kıvl-ı kal açtı

Yüz tutmaya haki payi görünmez
Cemalin mürdeye mahı görünmez
Ben deryaya baktım rahı görünmez
Bazı sağ gösterir bazı sol açtı

Sümmani bu derde oldu müşterek
Kul ermez maksuda meğer everek
Bugün birgün yarın iki diyerek
Yar siyah zülfümde beyaz gül açtı

Ervah-ı Ezelde Levh-i Kalemde


Ervah-ı ezelde levh-i kalemde
Şu benim bahtımı kara yazmışlar
Bilirim güldürmez devr-i alemde
Birgünümü yüz bin zara yazmışlar

Arif bilir aşk ehlinin halini
Kaldırır gönlünden kil ü kalini
Herkes dosta vermiş arzuhalini
Benimkini ürüzgara yazmışlar

Olaydı dünyada ikbalim yaver
El etsem sevdiğim acep kim ever
Bilmem tecelli mi yoksa ki kader
Beni bir vefasız yare yazmışlar

Döner mi kavlinden sıtk-ı sadıklar
Dost ile dost olur bağrı yanıklar
Aşk kaydına geçti bunca aşıklar
Sümmani'yi bir kenara yazmışlar

Varıp Gidem Bir Kamile Danışam

Varıp gidem bir kamile danışam
Belki benim şu derdimden bilen var
Bir güzelin ateşine yanmışam
Şu ah ile firkatine yanan var

Duman aldı koca dağın başını
Deyin nasıl silem gözüm yaşını
Gönül kalesinin mermer taşını
Hicran kalemiyle yarıp delen var

Derya kenarında ufacık taşlar
Nedir bu feleğin ettiği işler
Deryada balıklar havada kuşlar
Belki benim şu derdimden bilen var

Der Sümmani yarab gönlüm hoş eyle
Ya bana sabır ver bağrım taş eyle
Ya bir çift kanat ver beni kuş eyle
Tez yetişem dost bağında talan var

Baka Baka

Dertsiz iken dert ehlinden dert aldım
Aşkın ocağına köz baka baka
On birinde ben ustamdan vird aldım
Guş verdim kamile göz baka baka

Laleyi sümbülü giyinmiş dağlar
Gitti şita geldi müzeyyen çağlar
Uyandı ağaçlar bezendi bağlar
Bizlere gelmiyor yaz baka baka

Kan ağlar dideler nem ile geçti
Arzusun bulanlar dem ile geçti
Şu bizim tecelli gam ile geçti
Tutmadı gönlümüz söz baka baka

Canan der ki maksut ili görünmez
Perişan bağrımın gülü görünmez
Yar der ki Sümmani kulu görünmez
Usandım canımdan öz baka baka

Eyle

Gözden ırak düşen gönül güzeli
Unutma bizleri sadakat eyle
Değil gurbet elde ezel ezeli
Severiz biz seni adalet eyle

Vefasızlık etme yakışmaz sana
Güzelce hizmet et yola erkana
Hasret ü firkatin kar etti cana
Üç beş kelam söyle mürüvvet eyle

Aşkın yine verdi gam efkarıma
Firkatin dağ gibi çöktü serime
Bir şifa görmedim can ciğerime
Gel sen derman eyle kemalet eyle

Nizam ehli ol ki bulasın rağbet
Fakir Sümmani’ye hoş eyle hizmet
Vefanın emridir düşküne hürmet
Gel güzel gel etme mürüvvet eyle

Var Mı

Bu dünya bir ayarsız at
Ona binip süren var mı
Hiç kimseye vermez murat
Muradına eren var mı

Dünya gösterir zevkini
Gün be gün aldatır seni
Bir gün yüklerler kervanı
Yazık diye soran var mı

Sümmaniyem edem karar
Hüdam bana verdi ikrar
Gün be gün eyledim zarar
Yine derler karın var mı

Uyanır Mı

Kınamayın bizi hakkı sevenler
Yağmur yağmayınca sel uyanır mı
Gönül boş değildir aşka düşeli
Rüzgar esmeyince dal uyanır mı

Ni'deyim dostlarım vefasız yârı
Mevlam her kuluna vermez bu kârı
Günbegün artmakta bülbülün zârı
Goncasız gülşende gül uyanır mı

Gönül goncasını gelip derdiler
Rakiplerim muradına erdiler
Sümmani’yi can evinden vurdular
Böyle yaman aşka dil dayanır mı

Usandım

Çoktan beri terk-i vatan olmuşum
Diyarı gurbette candan usandım
El kahrı çekmekten ömrüm hiç oldu
Aktı çeşmim yaşı nemden usandım

Deli gönül ister dağları aşa
Dünyada ne kaldı gelmemiş başa
Benim gam yükümü yüklesem taşa
Taş da dile gelir senden usandım

Canım kurban olsun mert oğlu merde
Bunca emeklerim hiç oldu nerde
Sümmani göç eyle durma bu yerde
Ay yıl hafta değil günden usandım

Kime Sual Edem Kimden Öğrenem

Kime sual edem kimden öğrenem
Göstere cananın yol kapısını
Cananım var iken ben kime gidem
Canandır gösteren mal kapısını

Bir dilber sevmişim göze görünmez
Bahçıvansız bağın gülü derilmez
Yağma yoktur sır şehrine girilmez
Girmek ister isen bul kapısını

Divaneler kendi kendin öğerler
Nihayet huzurda boyun eğerler
Şüphe yoktur gelir kapın döğerler
Eğer döğmüş isen el kapısını

Sümmânî'yi kayır girdiği rahtan
Asla ayrılmadı hicrandan âhtan
Her ne ister isen iste Allah'tan
Derde deva umma kul kapısını

Aşkın Harareti Şiddet Narını

Aşkın harareti şiddet narını
Kerem gibi yananlara sor bilir
Abdallar terk etmiş yalan dünyayı
Behlül gibi divaneye sor bilir

Baykuş viranede asla gülemez
O dünyaya geri giden gelemez
Lokman Hekim gelse çare bulamaz
Sen bu derdi Süleyman'a sor bilir

Sümmaniyem akıl başta serseri
Ben deli değildim sen ettin deli
Evliyalar enbiyalar serveri
Yeri göğü Yaradan'a sor bilir

Hastalandım Her Tarafım Sızılar

Hastalandım her tarafım sızılar
Gel benim yanıma gel gör hele gör
Madem sağlığımda gelip görmedin
Cenazem kılınır gel gör hele gör

Mezarıma gelip bir an ağlama
Ölmüş diye karaları bağlama
Yüreğim taş odunu dağlama
Sen de gel yanıma gel gör hele gör

Sümmani'yem bak cesedim görüldü
O dünyada sorgu sual soruldu
Sanma bir daha da geri dönüldü
Ahirette beni gel göre hele gör

Öyle Kuru Dava İle İrfanlık Olmaz

Öyle kuru dava ile irfanlık olmaz
Huzur-i arife irfana karşı
Candan geçmeyince canan bulunmaz
Bezirgan et beni erkana karşı

Bülbül gül denizde gülün mapus et
Uzatma harama elin mapus et
Alim huzurunda dilin mapus et
Katra dalga vurmaz ummana karşı

Sümmani ezelden neye bahsin var
Ya neye meftunsun ne hevesin var
Mevlayı seversen elde nesin var
Eli boş edilmez canana karşı

TEK TEK

Uyandım gafletten oldum perişan
Bir nur doğdu alem oldu ürüşan
Selam verdi bana hob dervişan
Lisanları bir hoş sadası tek tek

Aldılar abdesti uyandım hapdan
Dediler aslınız hakü türabdan
Okuttular üç harfi yeşil yapraktan
Okudum harfini noktasın tek tek.

Okudum harfini zihnim bulandı
Yaralarım göz göz oldu sulandı
Baktım çar köşede kadeh dolandı
Nuş ettim pirlerin badesin tek tek

İçtim badesini gördüm rengini
Tam on sekiz saat sürdüm cengini
Yar yüzünde saydım on beş bengini
Hal, halin altında noktasın tek tek

Baksana dillere bak bu sohbete
Yetemedim bu dünyada hikmete
Mecnunu da atmışlardı gurbete
Kalmış gurbet elde hep böle tek tek

Dizemedim gözüm ben bu elfazı
Yüreğimi yaktı kafirin kızı
Kara gördüm artık kış ile yazı
Felek attı bize sillesin tek tek

Dediler Sümmani gel çekme elem
Adını çürütür derdile verem
Senin için dünyada kavuşmak haram
Böyle yazmış kalem Huda’sın tek tek.

********

Döner mi kavlinden sıtkı sadıklar
Dost ile dost olur bağrı yanıklar
Aşk kaydına geçti bunca aşıklar
Sümmani'yi derkenara yazmışlar.

****
Ta ezelden beri bir güzele meftunum
Dostlar bu aşk etti pek bizar beni
Yitirdim Leylamı ben bir Mecnunum
Yıllar var terketmez ah-ü zar beni.

Bana derler alevin yok közün yok
Bu dünyada itibarın sözün yok
Yokladım kendimi bir kem özüm yok
Yare şekva kılmış rüzigâr beni

Sümmani'yem kendi kendim okladım
Şadlık taksiminde ismim sakladım
Yarin fikir defterini yokladım
Yazmış bundan böyle ihtiyar beni.

FAYDA NE

Bir menzile başa kadar varmazsan
Sen o yola kervan olsan fayda ne
Bir dilberin sînesine konmazsan
Hayal ile mihman olsan fayda ne

Bir yazı ki kara olur kalemde
Sözü hor görünür her bir kelamda
Bir güzel ki seni sevmez âlemde
Ya sen ona hayran olsan fayda ne

Çekme şu dünyanın endişesini
Temiz eyle kalbin her köşesini
Kem söz ile kırma gam şişesini
Kırıp sonra pişman olsan fayda ne?

Arabi, Farisi dilin olmazsa
Bülbüle münasip gülün olmazsa
Asla bir meslekte elin olmazsa
Dava ile sultan olsan fayda ne?

Deli gönül her isyandan beridir
Bir âh çekse dağı, taşı eritir
Her bir güzel bir yağidin yâridir
Elin güzeline baksan fayda ne?

Sefil Sümmani gel Hakk'ı zikreyle
Verdiği nimete daim şükreyle
Yaman iş tâ ezelden fikreyle
Başa geçip pişman olsan fayda ne?

FANİ DÜNYA

Bahar gelir yine karşı dağlara
Mor menekşe lale bitmek içindir
Bülbül figan eder iner dağlara
Bir gül goncasile yatmak içindir.

Ezelden bu dünya fanidir fani
Bu gün vardık yahu, ya yarın hani?
Hak bize çok verdi aklı izani
Aşka daima hizmet etmek içindir.

Hey ağalar gönül asla tek olmaz
Konar, göçen hiç kimseye yük olmaz
Can emanet, bir kimseye mülk olmaz
Bu dünyaya gelen, gitmek içindir

KAPISINI

Kimlere sorayım nasıl edeyim
Canana ulaşan yol kapını
O afet var iken kime gideyim
Canandır gösteren yol kapısını

Fazilet, kemalet maksude yoldur
Halkeden haliktir halk olan kuldur
Muhabbet aşkile gönlünü doldur
Kapa kemlik denen sol kapısını

Aşıka muhabbet fazla görünmez
Bağçivansız bağın gülü derilmez
Gönül bahçesine kolay girilmez
Girmek ister isen bul kapısını

Aşıklar maşuka boyun eğerler
Ahdine sadakat gösterir erler
Bir gün olur gelir kapun döğer
Döğmüş isen eğer el kapısını.

Sümmani bihaber değil bu rahtan
Asla kurtulmadı hicrandan ahdan
Her ne ister isen iste Allah'tan
Yanılıp da çalma kulun kapısını.

OLMAZ

Tövbekar ol, gönül tariktan çıkma
Namertten şefaat şifadar olmaz
Eylik eyle sakın, bir gönül yıkma
Görüşme kötüyle, onda ar olmaz.

Dinleme dünyanın kil-ü kalini
Gözetle kamilin bir kemalim
Düşürme üstüne el vebalini
Zira böyle kişi bahtiyar olmaz.

Namertler içinden hicret et durma
Yapacağın hayrı kimseye sorma
Kişi zadelikle kendini kurma
Mezartaşı ile iftihar olmaz.

Sümmani ah edip sararıp solma
Gelen tanrıdandır kimseden bilme
Sevilen bir yere çok gidüp gelme
Kesilir muhabbet itibar olmaz.

AĞLARIM

Benim yazım bilmem ak mı karamı
Hiç bir tabib sağlıdamaz yaramı
Yüksek yüksek dağlar almış aramı
Kavuşmamız oldu muhal ağlarım

Kanadım yok uça uça varayım
Dağlara taşlara bir bir sorayım
Mümkün değil artık yüzün göreyim
Yardıma geldikçe bu hal ağlarım

Derdim gamım kederlerim tükenmez
Acılaştı bu hayatın, meyvesi yenilmez
Gönlüm evi yıkılmıştır şenlenmez
Hayatımı sarmış melal ağlarım.

TA'N EYLER

Üç beş hurufattan hisse kapanlar
Her yahşiyi, her yamanı ta'neyler
Bir iki ilaçla deva yapanlar
Eflatun'u ve Lokman'ı ta'neyler

Sağa sola meydan vurup laf eden
Heva ü hevese ömrün sarfeden
Gündüz bile gölgesinden havfeden
Rüstem gibi pehlivanı ta'neyler

İbare okuyup mana seçmeyen
Aşkın şarabından katre içmeyen
Kendi nefsine sözü geçmeyen
Adalette Süleyman'ı ta'neyler,

Sümmani'nin şiirlerinde, yol gösterici ahlaki öğütlerde mevcuttur: Bunların çoğu, bu gün bir "Atasözü" gibi halk arasında söylenmektedir. Örneğin:

" Sevilen biryere çok gidip gelme
Kesilir muhabbet itibar olmaz."

" Dünyada eskiye itibar olsa
Her sabah nur doğar bitpazarına"
" Bir kişinin olsa neslinde bozuk

Ne kadar iyi olsa zulümkar olur"

" Refik olursan hızana
işin uğramaz düzene
Tohum ekersen hozana
Harmanda mahsun olursun,"

" Yiğitin koynunda harçlık olmazsa
Aslı bülül olsa dili lal olur."

Sümmani'nin bir kaç tane de "Destanı" vardır. Bunlardan birisi 1309 yılında, Tortum'da vuku bulan bir heyelan neticesinde dağın kayması ve kopmaşı ile "Hınzorik" Köyü'nün batması veya ortadan kaybolmasıdır. Rivayete göre "Tortum Şelalesi" bu heyelan neticesinde meydana gelmiştir.

Sümmani bu destanında şöyle diyor:
Kasayı Tortumda oldu vukuat
Gören gözler düştü ah-ü figana
Bin üçyüz dokuzda ettik rivayet
Bu destan edip saldık her yana.

Bu gama müşterek ölüler sağlar
Görenler ah eder yürekten ağlar.
Sarsıldı dereler, söküldü dağlar,
Her taraf boğuldu toza dumana.

"Hınzorik" in gam efkarı bilindi,
İşitenin bağrı gönlü delindi.
"Hınzorik" kütükten ismin silindi,
Sanarsın aslından olmuş virane

Budur son alamet bozuldu devran
Biçare Sümmani eylesin seyran
Tahammül yok yaza buna bir destan
Bir eser bıraka cümle cihana.

http://www.ceyhanecza.com.tr/erzurumyayla/sahsiyet/tarihi/summani.htm

HACI BABA

Madeni âli abadır
Erkânı Hacı Baba'nın
Elçisi bâdı sabâdır
Mihmanı Hacı Baba'nın

Bütün mü'minler gülüdür
Feyzi ile Beğtülüdür
Er bağının bülbülüdür
Gülşeni Hacı Baba'nın

Hazret-i Rüfaî'dir
Nazargâh-ı mir'atı
Bize şifadır sıfatı
Her yanı Hacı Baba'nın

Cümle uşşakın gülüdür
Tûri Sina sümbülüdür
Kapında zaif kuludur
Sümmani, Hacı Baba'nın

GÖRÜNDÜ

Eller bülbül olmuş yârın bağına
Bize ol gülşenden çıkmak göründü
Bir türlü ermedim dost otağına
Dembedem bedene yıkmak göründü

Dünyada görmedim bir sadık demi
Bahr-i Ceyhun olmuş dü çeşmim nemi
Bunca yıl besledim bu bedenimi
Artık bundan böyle bıkmak görÜndü

Sümmani sadık ol dönme bu işten
Ezel nuş eyledin cam-ı elest'ten
Canana bir kuştur uçtu kafesten
Bize peşi sıra bakmak göründü

AĞLARIM

Bir vakit beraber gezdiğim dilber
Şimdi ayrıldı da ondan ağlarım
Severdim ben onu ezel-be-ezel
Yaktı beni nar-ı hicran ağlarım

Her köşeden gül kokusu duyardım
Her görüşte başka lezzet alırdım
Gâh o bana gâh ben ona uyardım
Şimdi onlar oldu yalan ağlarım

Tatlı tatlı konuşurduk gülerdik
Gönül bahçesinden güller dererdik
Baş başa verir de gönül eğlerdik
Şimdi başkalandı devran ağlarım

Ela gözden kara kaştan ayrıldım
Hem ahbaptan hem yoldaştan ayrıldım
Ahu gözlü nazlı dosttan ayrıldım
Onun için durmam hemen ağlarım

Dolaştırdık bahçelerde bağlarda
Sümmani o günler kaldı hep orda
Seneler bağrımı gelir dağlar da
Onun için zâr ü giryan ağlarım

KOŞMALARINDAN SEÇMELER *

Ezel bahar gelse ulu dağlara
Aheste aheste karı incitir
Çok da çok aldanma nefsin fendine
Galip gelir bir gün arı incitir

Bu derdin elinden çıkam dağlara
El ulaşmaz inem tıfıl çağlara
Gel inanma çiçeği çok bağlara
Nasib olmaz ise barı incitir

Tam ihlassız muhabbete dem olma
Abdal olup şerafete bent olma
Her hayırsız ticarete bent olma
Zarar gelir bir gün karı incitir

Her sail göremez dosdoğru rahı
Fehm ü idrak etmez şerefli mahı
Kendi tecellisi kendi talihi
Sümman gibi günahkarı incitir

****

Kamil kelamına bend olan insan
Guş verir her zemen kulak devirir
Her hub-i güzelden diler bir nişan
Zannetme lezzet-i dudak devirir

Havaymış dünyanın zevk-i zinneti
Yoktur asla bu dünyanın rahatı
Bunca saltanatta bulan devleti
Yine bir baldırı çıplak devirir

Sümmani ola emelin temeli
Kişiye mal olan kendi ameli
Kul beştir, değil tamamdan hali .
İnsanı bir avuç toprak devirir

***

Ey ağalar size tarif edeyim
Sim ü zer sahibi gonca gül olur
Sözü iki olmaz insan içinde
Söylediği lisan hemen balolur

Mevlam fırsat verme asla bedbaha
Hiç aman vermez ki çıkam sabaha
Yiğidin borçlusu gelse kabağa
Aslı koçak olsa rengi kül olur

Sümmani her daim Hak'tan dilese
İnip aşkın deryasım boylasa
Yiğidin koynunda harçlık olmasa
Aslı bülbül olsa dili lal olur

***

Bugün ben bir şehre vardım
Mekanı ona hu diyer
Kurulmuş çarşı pazarı
Dükkânı ana hu diyer

Hakk'a doğru dost dilleri
Renginde dikeni, gülleri
Tevhid okur bülbülleri
Gülşanı ana hu diyer

O şehrin nedendir rahı
Nedendir şemsi ve mah-ı
Mezbut anın tahtagâhı
Sultanı ona hu diyer

O şehirde nedir âlem
Oradadır daru'l-İslam
Orada nutk eder kelam
Lisanı ona hu diyer

O şehir kimin nazarı
Bilir babına güzanrı
Doğrudur çarşı pazarı
Herbanı ona hu diyer

Orda Kırım alış verişe
Harc olunmaz zer, gümüşe
Orda biter her yemişe
Fidanı ona hu diyer

O şehrin kıymeti varı
Orya komazlar agyarı
Etrafı burcu hisarı
Eyvanı ona hu diyer

O şehre kondur hünkârı
Meşhur ettikçe Muhtarı
Sümmani ona hu diyer

* Narmanlı Âşık Sümmani Hayatı Ve Eserleri, Abdülkadir ERKAL, iST., 1998


MÜSTEZATLAR

-1-

Ola mı abdi ola da olmaya efkar
Var iken Hünkar

Elbette gülolan yerde şeyda çeker zar
Gülde biten har

Her kimin ki derununda kadimdir derdi
Mevla'dır verdi

Derde daim olanların giışi haberdar
Etmemiş inkar

Bir gönül ki dost iledir dil çeker ahı
Lutfeder şahı

Dil erişir dilaraya olsa tövbekar
Dost eder nazar

Bir kula ki yar olsa lutf-u İlahi
Tutar dergahı

Dergahında mahrum koymaz Hazreti Muhtar
Damadı Haydar

Rahmeten-lil alemin'dir habibim Ahmet
Biz zayıf ümmet

Sen onun ismin e affet cürmümüz Settar
Ey ismi Gaffar

Sümmani'yem geçti günüm elde tutar yok
Sende kerem çok

Sen fazlınla affetmezsen netsin günahkar
Gideceği yâr

-2-

Aşığa aşkın ateşi gör ne yaradır
Derede çaredir

Aşkı olmayan beyvane bey biçaredir
Amma avaredir

Her kimde ki la görünür ilm-i ibare
Feyzi idare

Halledemez kelamını yüzü karadır
Fikri mudaradır

Yağma etsen aşık bağını yadan olmaz
Fikrine salmaz

Çünkü anın iştiyakı ahi parider
Meyli zaredir

Her kim ki sahiptir yahu kendi özüne
Gitmez izine

Elbette o giışların arzusu zaredir
Sanma ki haredir

Yüzleri dost özleri düşmana aldanma
Ne derse kanma

Çünkü anın fi'ili bozuk deli dubaradır
Cismi maredir

Yar için can feda edip sakın usanma
Gayriye yanma

Gayriye gönül verisen yar nicedir
Mülkün oradır

Kaza-i Narman bize dünyalık mekan
Tenhaya diken

Bunca küddet geçirdiğim Samikaledir
Kal'a ibaredir

SebavetÜn Hüseyin'dir mahlasım Sümman
Pederim Hasan

Tevellüdüm seksen yedi andan sonradır
Meslek şuaradır

GAZELLERİNDEN SEÇMELER

-1-

Atar bu sinemde daim ahı mah-ı Muharremde
Bağlanır sürür bendinin rahı mah-ı Muharremde

Çekerler hun yakarlar can ederler ehl-i der olan
Bu gamda gam kişi olurlar ervahı mah-ı Muharremde

Lerze tutar zemin sema düşer dadıyle feryada
Her huban şehit ettiler şahı mah-ı Muharremde

Layık mıdır bu hakaret şüccet ali izzete
Bu feyzin şahı izzet dergahı mah-ı Muharremde

Kabe ehl-i bütün vardı kılalar deşti Kerbela
Açıldı rızay-ı feyzin müta i mah-ı Muharremde

Dokundu ehl-i haceden şahın sinesine teber
Çün oldu böyle bir ferman İlahi mah-ı Muharremde

Yazıda kahr-ı hak etsin huzur-u dar-ı ukbada
Yeterdi zulmile arşa ahı mah-ı Muharremde

Niçe kasd etti zalimler o ceddi palti hünkara
Ya nice kılmasın Sümman vahı ah-ı Muharremde

-2-

İbtida halk oldu bir nur nerde mesken eyledi
Alemlerden sebabında ne seyran eyledi

Anın hükümet sebabında damladı bir katre ter
Ol terde çen güher bahr-i umman eyledi

Yedi kat gök yedi zemin yedi can üstündedir
Yedisine kudret-i Hak yedi mesken eyledi

Haşmetine nar yazandır lutufuna bağ-ı canan
Canan içre yazan Mevla hur-i gılman eyledi

Der Sümmani aslı nere bend-i bağda şeceri
Bâkide haram oldu Hak niçin fanide kan eyledi

-3-

Bad-ı saba sevdiğim dildare söyle derdimi
Dehani bal lebleri sükkare söyle derdimi

Öyle bir derde düşmüşüm gayrıdan ilacı la
Şüphesiz odur derdime çare söyle derdimi

O benim şah-ı ekberim ben onun gulamıyım
Hazreti nur-u Ali ebrare söyle derdimi

İştiyakım derd-i ahım arzumun meftunuyum
Şehriyar-i şah-ı dil hünkare söyle derdimi

Sümmani sevdiğin mahbub duhan-ı kimyasıdır
Ol mürüvvet madeni Muhtare söyle derdimi

-4-

Çar anasırdan halketti ta ezel Hak Ademi
Cennetten sürgün ettiler hake bastı kademi

Çıktı Sarendip Dağı'nda ah u figan eyledi
Affetti Mevla günahın murat aldı encamı

İsmail sahrada doğdu çünkü Hacer anneden
Ayağını yere vurup izhar etti zemzemi

Camesep ki cuş eyledi Şahmaran şerbetinden
Cümle çiçek sada verip anda yaptı merhemi

Çün Yunus'u yuttu semek kaldı umman içinde
Gece gündüz rica etti dedi «Gönder çaremi»

Geçirmeyip boş vaktini borcunu eda eyledi
Getirmedi lisanına asla dünya kelamı

Yakub'a hasretlik verdi Yusuf u Kenan için
Cihanı suça. gark etti Nuh'a yüzdürdü gemi

Der Sümmani muhabbetten hasıl oldu Muhammed
Anın için var eyledi on sekiz bin alemi

-5-

Ta ezel bülbül eyledim hare gönül ben seni
Her vechine müştak ettim nare gönül ben seni

Sen çektin ten iklimini her vakit ziyan için
Her müddet davet eylerim kare gönül ben seni

Göründü dil-i ruba etti aklım serseri
Hesabsız meth eylemişim yare gönül ben seni

Nerde bir çiçek görürsen ona feryad edersen
Korkarım ağır veririm kıra gönül ben seni

Ben sözümden rücu' etsem yar bana minnet eder
Sır ile suale kıldım şi're gönül ben seni

İşte ben el çektim böyle leb gül-i ranalardan
Var ise cehd eyle halim zura gönül ben seni

Sümmani sadık yarana nutk-ı nasihat eder
Nihayet suale ettim pire gönül ben seni

-6-

Yareliyem yareme yok dermanım senden gayri
Bülbülün görünmez bir gül gülşenim senden gayri

Dembedem feryad eylerim eürmümün ahvaline
Layık mı düşe cana figanım senden gayri

Reddeyleme arzu halim icra et efkarımı
Ya kime ifade edeyim sultanım senden gayri

Faydanız halk-ı cihana vasfetsem esrarımı
Bilirim yoktur cihanda ihsanım senden gayri

Seni cümlesinden lezin halkı eyledi lem yezel
Yoktur bu gönül şehrinde mihmanım senden gayri

Sümmani'yim bir ah ile bir reca bir canım var
Başka yoktur can içinde cananım senden gayri

-7-

Bir muamma söyledem ki mevlid-i fermanda var
Müstezel maksuda yeter sahib-i güranda var

Bazıda var bazıda yok tasdik et hilaf değil
Zahire söylenir amma mevcud-ı pünhanda var

Kah zeminde kah semada gezmesi mümkün değil
Nice iki dili bilir yeni dü lisanda var

Hermes-i seyrane değil gayret-i himmet için
İsmi vardır cismindedir şekli her mekanda var

İsmini bilir herkes cismini görmüş değil
Sümmani halık derseler hakkına ezel handa var

-8-

Canı canan yaktı ezel cana verdi yareler
Gayrıda himmeti ladır yarendendir çareler

Yaktı hicran ateşine teni rahında eğer
Kılar hasret kılıcını canda artar nareler

Canı canan yetirir araya girse aşka
Yarar işe yaran eder gösterir dildareler

Şan şecaat geçer yalan yadigar kılar ihlası
Senin sengine yazılır tarihi izhareler

Derdini ağlayanıara aşkı savrulur gider
Kişinin derdi lâ ise yar hanesin kareler

Sem-i gayret ile Sümman sırrını serde gizle
Sır dediğin ne eserdir tab eder seyyareler

Yazdılar

Ervah-ı ezelde levh-i kalemde
Bu benim bahtımı kara yazdılar
Bilirim güldürmez devri alemde
Bir günümü yüz bin zara yazdılar

Bulmadık şadlığın iradesini
Çekerim bu gamın ziyadesini
Herkes dosta verdi ifadesini
Bizimkini rüzigara yazdılar

Aşk benimle eyler daim kıl ü kal
Daha sabretmeye kalmadı mecal
Derdim taksimdara kıldım arzuhal
Dedi ki öz bahtın kara yazdılar

Gönül gülşenimde har oldu deyi
Hasretlik cismimde var oldu deyi
Sevdiğim sevdiğin pir oldu deyi
Erbabı garezler yare yazdılar

Dünyayı sevenler veli değildir
Canı terkedenler deli değildir
İnsanoğlu gamdan hali değildir
Her birini bir efkara yazdılar

Nedir bu sevdanın nihayetinde
Yadlar gezer yarin vilayetinde
Herkes diyarında muhabbetinde
Bilmem bizi ne civara yazdılar

Kadrimi bilmeze eyledim minnet
Derdimi artıran görmesin cennet
Sarraflar verdiler yari bin kıymet
Benim kıymetimi nere yazdılar

Döner mi kavlinden sıktı sadıklar
Dost ile dost olur bağrı yanıklar
Aşk kaydına geçti bunca aşıklar
Sümmani’yi derkenara yazdılar

Beni Beni

Bu yalan dünyaya geldim geleli
Gülmedi bu yüzüm gör beni beni
Yüklendi barhanam gidiyor göçüm
Kalan dostlarımdan sor beni

Kalkın verin şu aşığın sazını
Nasihat eylerse tutun sözünü
Ejderha misali açmış gözünü
Korkarım yutacak yer beni beni

Hani benim ahbaplarım dostlarım
Hepisi yanımda olsun isterim
Gün gelir sırtımı yere yaslarım
Artık eyleyemez tor beni beni

Şimdi menzilimiz yüceden yüce
Çok masarif edip girmeyin borca
Varından ziyade bir altın harca
Sonra gül kefene sar beni beni

Yaktı yüreğimi şu hasret habı
Akıttım gözümden kan ile abı
Avuçlayıp yerden alın turabı
Atmadan başıma sor beni beni

Sümmani dünyadan uçmuş gidiyor
Ecel şerbetinden içmiş gidiyor
Cümle yarenlerden kaçmış gidiyor
Haydi gel mahşerde gör beni beni



Tersine

Devranı alemi seyran ederken
Bir sam esti geldi koku tersine
Baktım çar etrafa cevlan ederken
Attı bana felek oku tersine

Bu aşkın rahına girdim piyade
Canan beni mecnun etti rüyada
Derdim bin tabibe kıldım ifade
Yarama vurdular yakı tersine

Bu dar-ı dünyada olmam aşikar
Geçer çağ-ı ömrüm olur tarumar
Yarden name gelmiş bana bergüzar
Talih emreylemiş oku tersine

El haris değildir mahrum kim sever
Böyle buyurmuştur habib-i server
Sümmani kiminin ikbali yaver
Kiminin dolanır çarkı tersine





Yavuz Top ● Yazdılar (Söz & Müzik Aşık Sümmani)














Açtı

Derdi cananıma kıldım şikayet
Sevgilim bahtıma gör ne fal açtı
Tahammül etmeye kalmadı takat
Bu sevda serimde kıvl-ı kal açtı

Yüz tutmaya haki payi görünmez
Cemalin mürdeye mahı görünmez
Ben deryaya baktım rahı görünmez
Bazı sağ gösterir bazı sol açtı

Sümmani bu derde oldu müşterek
Kul ermez maksuda meğer everek
Bugün birgün yarın iki diyerek
Yar siyah zülfümde beyaz gül açtı



Baka Baka

Dertsiz iken dert ehlinden dert aldım
Aşkın ocağına köz baka baka
On birinde ben ustamdan vird aldım
Guş verdim kamile göz baka baka

Laleyi sümbülü giyinmiş dağlar
Gitti şita geldi müzeyyen çağlar
Uyandı ağaçlar bezendi bağlar
Bizlere gelmiyor yaz baka baka

Kan ağlar dideler nem ile geçti
Arzusun bulanlar dem ile geçti
Şu bizim tecelli gam ile geçti
Tutmadı gönlümüz söz baka baka

Canan der ki maksut ili görünmez
Perişan bağrımın gülü görünmez
Yar der ki Sümmani kulu görünmez
Usandım canımdan öz baka baka

Eyle

Gözden ırak düşen gönül güzeli
Unutma bizleri sadakat eyle
Değil gurbet elde ezel ezeli
Severiz biz seni adalet eyle

Vefasızlık etme yakışmaz sana
Güzelce hizmet et yola erkana
Hasret ü firkatin kar etti cana
Üç beş kelam söyle mürüvvet eyle

Aşkın yine verdi gam efkarıma
Firkatin dağ gibi çöktü serime
Bir şifa görmedim can ciğerime
Gel sen derman eyle kemalet eyle

Nizam ehli ol ki bulasın rağbet
Fakir Sümmani’ye hoş eyle hizmet
Vefanın emridir düşküne hürmet
Gel güzel gel etme mürüvvet eyle



Uyanır mı

Kınamayın bizi hakkı sevenler
Yağmur yağmayınca sel uyanır mı
Gönül boş değildir aşka düşeli
Rüzgar esmeyince dal uyanır mı

Nideyim dostlarım vefasız yari
Mevlam her kuluna vermez bu karı
Gün be gün artmakta bülbülün zarı
Goncasız gülşende gül uyanır mı

Gönül goncasını gelip derdiler
Rakiplerim muradına erdiler
Sümmani’yi can evinden vurdular
Böyle yaman aşka dil uyanır mı



Usandım

Çoktan beri terk-i vatan olmuşum
Diyarı gurbette candan usandım
El kahrı çekmekten ömrüm hiç oldu
Aktı çeşmim yaşı nemden usandım

Deli gönül ister dağları aşa
Dünyada ne kaldı gelmemiş başa
Benim gam yükümü yüklesem taşa
Taş da dile gelir senden usandım

Canım kurban olsun mert oğlu merde
Bunca emeklerim hiç oldu nerde
Sümmani göç eyle durma bu yerde
Ay yıl hafta değil günden usandım

SÜMMANİNİ ETKİSİ(1)


11. Yüzyıl Ozan-Bahşi kültürünün bir devamı olan Aşık tarzı şiir geleneği , halkın gözü kulağı olmuştur.Halk olayları ve özellikle okuma yazma oranının düştüğü köylerde aşıklara verilen önem daha da artmıştır Aşıkların çoğunluğunun da köylü olması bu yüzdendir. Seyahat şartlarının zorluğu yazılı kültürün köylere ulaşmaması dan dolayı bu şartların altında yaşayan insanların ilgileri, yüreğindeki sevgi ile dağları, ovaları , nehirleri gözlerinde küçültüp diyar diyar gezen bu aşıklardan havadis öğüt almalarına yönelmesi elbette ki doğaldır. Aşık her şeyden önce halk için habercidir. Aşığın duyguları ve hisleri onlar için ikinci plandadır. Aşık ise bilgi ve duygularını aynı teknede yoğurarak sunar Her zaman dertli olan aşığın derdi aynı zamanda halkında derdidir.

Aşıklığın bu kadar önemli olduğu halk kültründe yerini alan Sümmani, sanatını yaşadığı dönemde geniş halk kitlelerine yaymış ve halk üzerinde büyük bir etki bırakmıştır. Sümmani'nin didaktik ve nasihat telkin eden şiirleri, halk tarafından büyük ilgi görmüştür. Şiirlerinin büyük bir çoğunluğunun nasihat ve öğüt içerikli olması halkın arasında daha fazla tutulmasına sebep olmuştur Yağmurdereli bu konuda şöyle demektedir;" Bu bakımdan Sümmani tam bir filozoftur. Ziya paşanın darb-ı mesel haline gelen mısraları gibi, onunda halk arasında bu kıymetini muhafaza eden pek cok koşmaları vardır. Sümmani her şeyden habersiz koyu bir cehaletin derinliklerine yuvarlanmış hemşerilerine şiirlerine mevzu yaptığı iyi ahlak, mertlik ve fedakar olmak gibi fazilet esasları öğretmeyi kendine bir borç bilir." Sümmani öğütlerinde genellikle ahlak, insanlarla ilişki ve aile kavramları üzerinde hassasiyetle durmuştur.

Evla düşse babasının gözünden
Değil Hüda razı, berhudar olmaz
Asilzadelikle kendini kurma
Mezar taşı ile iftihar olunmaz

Dinle Sümmani'yi düşme tuzağa
Engine açılma çekil kenara
Aferinle varıp batma batağa
Adımını doğru at işen sahip ol


Gönlündeki sevda ateşiyle kendine gurbeti sıla bilerek diyar diyar gezen Sümmaninin hasret gurbet yalnızlık kokan şiirleri, Halk Edebiyatı'nda en güzel gurbet şiirleri olarak anılmasını sağlamıştır. Sanat gücünün de üstün olduğu bu şiirler, yanık gönüllerden türkü, nağme olup çıkmıştır.

Gurbet elde bir hal geldi başıma
Kadir mevlam nasip eyle sılayı
Koymaz felek koymaz gidem eşime
Kadir mevlam nasip eyle sılayı

Gibi buna benzer birçok şiiri bestelenerek halk türküleri arasında baş köşede yerini almıştır. Günüümüzde beğeni ile dinlenen şiirlerinin başında;

Der sümmani yarap gönlüm hoş eyle
Ya sabır ver ya bağrımı taş eyle
Ya bir çift kanat ver ya bir kuş eyle
Tez yetişem dost bağında talan var

Şiiri olmak üzere bir çok şiiri günümüz sanatçıları tarafından söylenmektedir. Halk aşıkları arasında sümmani'ye has bir makam olan "Sümmani ağzı" ise halen canlılığını sürdürmektedir. Aşık edebiyatının en önemli şiir türlerinden ' Destanlar zamanın önemli olaylarını yansıtması bakımından önemlidir. Tarih sayfalarına girmeyen önemli olayların aşıklar tarafından gündeme getirilerek şiirleştirilmesi bu tür olayların gündemden kalkmasını engellemiştir. Aşıklarında ustalıklarının bu türde daha şairane tarzda göstermeleri, o ilk heyecanı yansıtmalarını bakımından önemlidir. Mesela Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, yukarıda da ifadelerini verdiğimiz gibi Sümmaniyi Tortum depremi için söylediği destanından tanımıştır.

Kaza-ı Tortum'da oldu vukuat
Gören gözler düştü ah u figan
Bin üçyüz dokuzda ettik rivayet
Bunu destan ettik saldık her yana

Yine Sümmaninin Şekerli köyünde düğün esnasında düğün evinin çökmesiyle yüze yakın kişinin ölümü üzerine söylediği destanla o olay hakkında geniş malumatımız olmuştur.

Bu bir tevarihtir bu sır aşikar
Bozuldu mutfaklar oldu tarumar
Sümmani bir destan kıldı yadigar
Üçyüz dokuz bu destana yetiştim

Bunların dışında diğer tür destanlarında da Sümmani gezip gördüğü şehirleri destan haline getirmiş geniş olarak tanıtmıştır. D

kardeşim üstad sümmanigeneldeböyle şiirler yazarken "Dilber Sensin" redifini kullanırdı bu araştırma konusuna bakabilirsiniz
http://www.turkishstudies.net/Makaleler/222296150_48daşdemir_özkan.pdf