while Döngüsü

Yazdığımız kodları tekrar tekrar döndürmemizi sağlayan, programımıza bir süreklilik katan öğelere döngü adı verilir. while döngüsü, yukarıda verilen tanıma tam olarak uyar. Yani yazdığımız bir programdaki kodların tamamı işletilince programın kapanmasına engel olur ve kod dizisinin en başa dönmesini sağlar. Ne demek istediğimizi anlatmanın en iyi yolu bununla ilgili bir örnek vermek olacaktır. O halde şu küçücük örneği bir inceleyelim bakalım:


Bu minicik kodun yaptığı iş, birinci satırda “a” değişkeninin değerine bakıp ikinci satırda bu değere 1 eklemek, üçüncü satırda da bu yeni değeri ekrana yazdırmaktır. Dolayısıyla bu kod parçasının vereceği çıktı da 1 olacaktır. Bu çıktıyı verdikten sonra ise program sona erecektir. Şimdi bu koda bazı eklemeler yapalım:


Bu kodu çalıştırdığımızda, 1’den 100’e kadar olan sayıların ekrana yazdırıldığını görürüz.
Konuyu anlayabilmek için şimdi de satırları teker teker inceleyelim:
İlk satırda, 0 değerine sahip bir “a” değişkeni tanımladık.
İkinci ve üçüncü satırlarda, “a değişkeninin değeri 100 sayısından küçük olduğu müddetçe a değişkeninin değerine 1 ekle,” cümlesini Python’caya çevirdik.
Son satırda ise, bu yeni “a” değerini ekrana yazdırdık.
İşte bu noktada while döngüsünün faziletlerini görüyoruz. Bu döngü sayesinde programımız son satıra her gelişinde başa dönüyor. Yani:

1. “a” değişkeninin değerini kontrol ediyor,
2. “a”nın 0 olduğunu görüyor,
3. “a” değerinin 100’den küçük olduğunu idrak ediyor,
4. “a” değerine 1 ekliyor (0 + 1 = 1),
5. Bu değeri ekrana yazdırıyor (1),
6. Başa dönüp tekrar “a” değişkeninin değerini kontrol ediyor,
7. “a”nın şu anda 1 olduğunu görüyor,
8. “a” değerinin hâlâ 100’den küçük olduğunu anlıyor,
9. “a” değerine 1 ekliyor (1 + 1 = 2),
10. Bu değeri ekrana yazdırıyor (2),
11. Bu işlemi 99 sayısına ulaşana dek tekrarlıyor ve en sonunda bu sayıya da 1 ekleyerek vuslata eriyor.

Burada ilerleyebilmek için ihtiyacımız olacak bazı işlem yardımcılarına veya başka bir ifadeyle işleçlere (operators) değinelim:
Şimdiye kadar aslında bu işleçlerden birkaç tanesini gördük. Mesela:
Bir de henüz görmediklerimiz, ama bilmemiz gerekenler var:
Bu işleçleri şu anda ezberlemenize gerek yok. Bunlar yalnızca size kılavuz olsun diye veriliyor. Yeri geldikçe bunları kullanacağımız için muhakkak aklınıza yerleşeceklerdir...
Şimdi konumuza geri dönebiliriz:
Bu konunun başında, bir önceki bölümde yazdığımız hesap makinesi programına değinmiştik. Şimdi bu programı görelim tekrar:




Dediğimiz gibi, program bu haliyle her defasında yalnızca bir kez işlem yapmaya izin verecektir. Yani mesela toplama işlemi bittikten sonra program sona erecektir. Ama eğer biz bu programda şu ufacık değişikliği yaparsak işler değişir:




Burada şu değişiklikleri yaptık:
İlk önce from __future__ import division satırı ile secenek1 = “(1) toplama” satırı arasına:




ifadesini ekledik. Bu sayede programımıza şu komutu vermiş olduk: “Doğru olduğu müddetçe aşağıdaki komutları çalıştırmaya devam et!” Zira yukarıda verdiğimiz işleç tablosundan da hatırlayacağınız gibi True, “doğru” anlamına geliyor.
Peki, ne doğru olduğu müddetçe? Neyin doğru olduğunu açıkça belirtmediğimiz için Python burada her şeyi doğru kabul ediyor. Yani bir nevi, “aksi belirtilmediği sürece aşağıdaki komutları çalıştırmaya devam et!” emrini yerine getiriyor.
İkinci değişiklik ise while True: ifadesinin altında kalan bütün satırları bir seviye sağa kaydırmak oldu. Eğer Kwrite kullanıyorsanız, kaydıracağınız bölümü seçtikten sonra CTRL+i tuşlarına basarak bu kaydırma işlemini kolayca yapabilirsiniz. Bir seviye sola kaydırmak için ise CTRL+SHIFT+i tuşlarını kullanıyoruz.
Bir de şu örneğe bakalım:




Dikkat ederseniz burada da işleçlerimizden birini kullandık. Kullandığımız işleç “eşit değildir” anlamına gelen ”!=” işleci.
Bu programı çalıştırdığımızda sorulan soruya “Python” cevabı vermezsek, program biz müdahale edene kadar ekrana “Yanlış cevap!” çıktısını vermeye devam edecektir. Çünkü biz Python’a şu komutu vermiş olduk bu kodla:
“Soru değişkeninin cevabı Python olmadığı müddetçe ekrana ‘Yanlış cevap!’ çıktısını vermeye devam et!”
Eğer bu programı durdurmak istiyorsak CTRL+C tuşlarına basmamız gerekir...
Aynı kodları bir de şu şekilde denerseniz if ile while arasındaki fark bariz bir biçimde ortaya çıkacaktır:




Şimdilik while döngüsüne ara verip bu konuda incelememiz gereken ikinci döngümüze geçiyoruz.